فهرست مطالب:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه:

معلمان چگونه می توانند دانش آموزانی خلاق پرورانند؟ برای اینکه یادگیری منجر به بروز خلاقیت گردد باید چگونه عمل کنند؟ با استفاده از چه روشها و مهارتهایی می توانند کلاسی فعال، پویا، خلاق داشته باشند؟

در پاسخ به این سوالات این جا الگویی ارائه می شود که نشان می دهد معلمان چگونه می توانند به رشد خلاقیت در کلاس خویش بپردازند. نمودار (2ـ1)

بر طبق این الگو معلمان از طریق پنج عملکرد اساسی می توانند زمینه های رشد خلاقیت در دانش آموزان را فراهم سازند.

عملکرد معلم تحت تاثیر عوامل مختلفی است از جمله عوامل شخصیتی و حرفه ای معلم، یکی دیگر از عوامل اساسی که عملکرد معلم تحت الشعاع آن قرار می گیرد برنامه درسی است.

یک برنامه درسی پویا و سازنده عملکردی متناسب با آن نوع برنامه را می طلبد همانطور که یک برنامه سنتی می تواند عملکرد معلم را تا حدی محدود کند.

عملکرد معلم نیز با توجه به موضوعهای درسی مختلف می تواند متفاوت باشد در هر موضوع درسی مسائل خاصی وجود دارد که روشهای خاص خود را می طلبد.

بستر رشد تمام این فعالیتها جو حاکم بر محیط آموزشی است. اگر مدرسه جوی مناسب و حمایت کننده برخوردار باشد. معلم احساس امنیت کرده و با آسودگی خیال می تواند به ارائه طرحهای جدید و موثر بپردازد.

نقش معلم در ایجاد خلاقیت در دانش آموزان

 

معلم باید:واضع و فروتن باشد و از کبر و عجب پرهیز نماید و از انجام اموری که در عهده و توانایی او نیست خودداری کند .
▪ از فراگرفتن چیزی که نمی داند استنکاف ننما ید و تصنٌع و صحنه سازی نسبت به چیزی که می داند بکار نبرد .
▪ روش او در تربیت، عمل به علم باشد! یعنی به چیزی که د یگران را به آن امر می کند عامل باشد و همه حالات و سکنات او حاکی از کمال و وقار باشد .
▪ برای پیشگیری از سوء رفتار شاگردان و جلوگیری از ارتکاب خلاف آنان با اشاره و کنایه عمل نماید و در صورت لزوم ، آشکارگو یی و تصریح او برای شاگردان همراه با لطف و محبت و صبر و مودٌت باشد و شاگردان را جهت تخلف و سوء رفتار سرزنش و تو بیخ ننماید زیرا آشکار گو یی و بیان صریح هیبت و ابهت مربیان را از هم می گسلد و موجب جرأت و جسارت شاگردان در انجام عمل سوء اخلاقی می گردد .
▪ در جهت تقویت اعتماد به نفس دانش آموزان کوشا باشد زیرا اگردانش آموز دچار عدم اعتماد به نفس گردد دائماً خود را از امور محوله ناتوان می یابد و این خطری است که اگر پیشگیری نشود دانش آموز دچار مشکلات رفتاری می گردد .
▪ جهت پیشبرد اهداف تربیتی و آموزشی در محیط های آموزشی از محرک هایی چون تحسین ، تقدیر ، تشویق و تحریض ، ترغیب ، پاداش و نظایر آنها استفاده نماید
▪ خوبی ها را افشا کند و بدی ها و عیب ها را بپوشاند و زشتی را آشکار نکند زیرا این خود باعث می شود که بدی ها و زشتی های فاعل عمل کم شود .
▪ تصور صحیحی از خود داشته باشد و خویش را چنان که هست بپذیرد و در غیر این صورت نمی توان شایستگی ها و لیاقت های خود را تشخیص دهد و همواره مضطرب و منتظر و در حال احتیاط باقی می ماند و بجای ابتکار و خلاقیت پیوسته در صدد کشف روش هایی است که عدم صلاحیت او را بپوشاند.
▪ در کلاس به جهت رشد و شخصیت اجتماعی دانش آموزان به اصول ارتباط کلام توجه کافی بنماید .
▪ نسبت به آنچه که می خواهد تعلیم دهد آگاه باشد و عنایت داشته باشد که نیمی از شرایط حسن اداره کلاس به این امر اختصاص دارد .
▪ دارای ثبات عاطفی باشد که بهترین عامل جلب اعتماد دانش آموزان نسبت به معلم می باشد
▪ در صورت بروز رفتار نامناسب از سوی دانش آموز رفتارهای گذشته او را بر علیه آنان بکار نگیرد و به عبارتی گذشته نا مطلوب او را همچون بر چسبی بر پیشانی فراگیر نزند.
▪ در هنگام رسیدگی به رفتارهای نابجا و یا در هنگام تغییر رفتار دانش آموزان به زمینه اساسی و احتیاجات او توجه نماید.
▪ خود را کامل نداند و دائماً در صدد ایراد گرفتن از دیگران نباشد که روش فوق زمینه را جهت بروز رفتارهای نامناسب فراهم می سازد .
▪ دانش آموز را به عنوان یک انسان قبول داشته باشد و او را درک کند از ارزشیابی شخصیتی او خصوصاً جنبه های منفی شخصیت در حضور جمع اجتناب ورزد .
▪ به عنوان یک الگوی رفتاری باید در افکار و اعمالش ثبات داشته باشد و تصمیم گیری او متأثر از حالات هیجانی او نباشد.
▪ عنایت داشته باشد که دانش آموزان با اظهار نظر معلم و مربی در مورد خودشان خیلی اهمیت می دهند، لذا چنانچه آنان احساس کنند که ارزشیابی معلم بدون غرض بوده و با رعایت کامل انصاف صورت گرفته است، برای آن ارزش قائل می شوند . و در نواقص و نقاط ضعف خود تلاش می کنند. ولی اگر ارزشیابی منصفانه نباشد، موجب کینه و عناد و در نتیجه دوری گزیدن آنان از مربی و یا معلم می شود که پی آمد های نامطلوب دیگری را نیز در بر خواهد داشت .
▪ بطور مستمر از کار خود ارزیابی به عمل آورد یعنی با توجه به هدف های آموزش و رفتاری که در شروع درس در نظر دارد. بیندیشد که تا چه حد به هدف های خود نائل گردیده است و تا چه حد توانسته است در دانش آموزان نفوذ کند و مورد تأیید واقع شود .
▪ خوش صحبت بوده و دارای قدرت بیان باشد. زیرا قدرت بیان و نفوذ کلام معلم در ایجاد رابطه با دانش آموزان و تفهیم مطالب درسی به آنان بسیار مؤثر است.
▪ از لحاظ وضع ظاهری مرتب و آراسته باشد. به عبارت دیگر پوشش و آرایش او در عین سادگی متناسب با محل و فضا ی آموزشی باشد و همواره پاکیزگی و نظافت را رعایت نماید.
▪ در عین معلم بودن، مربی نیز باشد یعنی علاوه برتعلیم دانش آموزان، به تزکیه و تهذیب اخلاق آنان اهتمام ورزد و بررسی نماید که این درس آموزی ها تکالیف دادن ها تشویق ها و یا تنبیه ها چه اثری در کار شاگرد می گذارد.
▪ از برنامه های تکراری وغیر ضروری پرهیز نماید ودارای ابتکار وخلاقیت باشد.
▪ همچون یک باغبان تمام وجود واندیشه اش رادر خصوص شکوفایی دانش آموزان که گردانندگان جامعه فردا می باشند بکار گیرد.
▪ شاگردان خود را بهترین دوستان وحتی فرزندان خود محسوب نماید وراه رسم کاروروش تصمیم گیری در یک امررابا آنان در میان بگذارد.
▪ با خلوص نیت وقصد خدمت کار کند و توقٌع تقدیر،جز از خدای سبحان نداشته باشد.
▪ به تحولات جوامع آگاه باشد.
▪ عملش، قولش راتکذیب نکند.
▪ حتی الا مکان ازوضع خانوادگی ،طرزفکر، رفتار و استعداد دانش آموز آگاه باشد.
▪ نجیب ،آزاده ، پاکدل ، شکیبا ، وظیفه شناس ، شجاع ، متین ، مقاوم ، موٌدب ، شریف، معتدل و بلندنظر باشد و برکنار از تلوٌن مزاج ، حسد ، کینه ، دون همتی ، بخل ، تنبلی ، تملق گویی ، بیهوده گویی وتند خویی باشد.
▪ با شیوه های پرورش و روش های آموزش آشنا باشد.
▪ فن تدوین وتربیت اطفال را بداند.
▪ توانایی استقرار عدالت در مدرسه وکلاس را دارا باشد.
▪ وظیفه شناس باشد و در ایجادنظم وامنیت محیط آموزشی خود کوشا باشد.
▪ به شغلش مفتخر باشد و عملش رابا نیت قربت انجام دهد و از خدمت خودلذت ببرد.
▪ از طبقه بندی دانش آموزان در صورتی که به لحاظ استعداد مختلف باشند، پرهیز نماید.
▪ به پرسش های دانش آموزان توجه داشته باشد و عادلانه پاسخ گوید به حدی که هیچ کس از سوال کردن محروم نماند.
▪ به توسعه فعالیت های گروهی توجه داشته باشد.
▪ به افراد ممتاز وسرآمد کلاس به عنوان سه گروه مسئولیت تقویت درسی دانش آموزانی که متوسط یا ضعیف هستند واگذارکند.
▪ عوامل مهمی که رشدعلمی دانش آموزان را به تعویق می افکند بشناسد وازآنهااجتناب کند.
▪ کلامی که به کار می گیردخود درس علم وعبرتی برای متعلٌمان باشد.
▪ محبت وعظمت در نگاه او باشد نه در آنچه بدان می نگرد! چرا که نهال دوستی ومحبت در دل انسان ریشه وسایه آن بر اشیا می افتد.
▪ برخی از لغزش های دانش آموزان را با نظر اغماض بنگرد واز آن در گذرد.
▪ شمع معرفت و چراغ شهود در دل ها برافروزد تا در پرتو آن گوهر دانش بیفشاند.
▪ سخن به اندازه گوید و ازگفتار بیهوده بپرهیزد.
▪ گمان بد نبرد و تحقیق نکرده قضاوت نکند و پس از آنکه حقٌی مسلم شد در تصمیم گیری قاطع باشد.
▪ نه کسی را تحقیر کند و نه به حقارت تن دهد.
▪ دانش آموزان را بیهوده سرزنش نکند و آنان را آزار ندهد.
▪ آنی از نعمت های خدا غافل نماند و پیوسته از او استعانت جوید.
▪ دانش آموزان در کنار او احساس امنیت و آرامش کنند.
▪ احساس مسئولیت را به دانش آموزان بیاموزد.
▪ ایمان و تقوا را از راه تفکٌر در خلقت و شناخت انسان آموزش دهد.
▪ کلاس او به گونه ای باشد که شوق فراگیری علم وحکمت در دانش آموزان ایجاد شود.
▪ رفتار و گفتارش ، دانش آموزان را به یاد خدا و اولیا الله بیندازد.
▪ از قبول مسئولیت نگریزد.
▪ در پی جست وجوی تقصیر در متعلمان نباشد.
▪ الگوی ایمان ، معیار محبت وکانون مهرورزی باشد

چگونه تدریس خلاقی داشته باشیم؟

خلاقیت یک توانایی است که تحت تأثیر عوامل مختلف فردی و اجتماعی است. عوامل فردی مانند ویژگیهای فردی نیز تحت تأثیر عوامل مختلف اجتماعی مانند خانواده و جو حاکم بر آن است. پس می توان گفت عوامل اجتماعی در خلاقیت نقش کلیدی دارند، بنابراین پرورش خلاقیت مستلزم وجود یک سیستم خلاق است.

نظام آموزش و پرورش در پرورش و تربیت نیروی انسانی خلاق جایگاه خاصی دارد این نهاد نیز هرچند از فرهنگ و جامعه خویش تأثیر می پذیرد. اما می تواند نقش کاملاً تعیین کننده ای در گرایشهای فکری ـ فرهنگی جامعه داشته باشد. بنابراین برای داشتن جامعه خلاق، وجود نظام آموزش و پرورش پویا و خلاق اجتناب ناپذیر است.

مهمترین اجرای تشکیل دهنده یک نظام آموزشی خلاق عبارتند از:

برنامه درسی ـ محیط آموزشی و معلم این سه رکن در مجموع عامل تقویت یا تضعیف خلاقیت در دانش آموزان هستند با توجه به این که پرداختن به سه مورد در این مقاله ممکن نیست ما در این جا بر عامل معلم متمرکز می شویم.

بلوم (1985) معتقد است معلمان نقش مهمی در رشد کودکان خلاق و مستعد بازی
می کند گرتزل (1978) در نتیجه مطالعه خویش از بیوگرافی افراد مشهور اعلام نمود: مرشدان و راهنمایان در ایجاد انگیزه در این افراد نقش بسیار مهمی ایفا کردند.

اما اگر کلاسهای درسی و معلمان در جامعه خودمان نظر بیندازیم علی رغم آن که بسیاری از معلمان ممکن است افرادی علاقه مند و پر تلاش باشند نه تنها در برانگیختن قوای خلاقانه دانش آموزان هیچ گونه موفقیتی ندارند بلکه آگاهانه یا ناآگاهانه این توانایی را تضعیف و حتی نابود
می کنند.

برای این که علل و عوامل این موضوع روشن گردد نیاز به تحقیقات بسیار وسیع و عمیق است. مسلماً عملکرد معلمان از سایر مسائل نظام آموزش و پرورش جدا نیست معلمان ما از شرایط حاکم بر نظام آموزش متأثرند و نحوه آموزش، رفتار، ارتباطشان با دانش آموز تا حد زیادی تحت تأثیر سایر موقعیتهای آموزشی است.

اما این بدین معنی نیست که معلمان افرادی منفعل هستند که قادر به اجرای طرح و برنامه ای نباشند، بلکه معلمان می توانند جهت و حرکت داشته و برای پرورش دانش آموزانی مستعد برنامه ریزی و تلاش کنند.

ساختار کلاس:

یکی از عوامل مؤثر در کیفیت یادگیری دانش آموزان ساختار کلاس درس است. منظور از ساختار کلاس شرایط و جو حاکم بر کلاس یا به عبارتی مجموع کیفیت محیطی داخل هر کلاس است. هرچند معلمان نقش تعیین کننده ای در تعیین ساختار کلاس دارند اما طبیعتاً خود از آن تاثیر می پذیرند، ساختار کلاس از جنبه های مختلف فیزیکی، عاطفی، فکری و اجتماعی می تواند مورد توجه قرار گیرد.

 

ساختار عاطفی ـ شناختی

یک ساختار عاطفی شناختی مناسب در کلاس درس می تواند توانایی خلاقیت را در همه دانش آموزان شکوفا سازد. یکی از اساسی ترین قدمها در این زمینه پرورش کنجکاوی است. از نمودهای کنجکاوی سوال نمودن و یافتن پاسخ سوال است.

چگونگی برخورد با سوالات اهمیت زیادی در پرورش کنجکاوی آنها دارد پس لازم است معلمان به این نکات توجه کنند:

1ـ طرح سؤال 2ـ اهمیت دادن به سؤالات کودکان 3ـ پاسخ سوال با سوال 4- تقویت تعمق در سوال

ساختار محیطی ـ اجتماعی

ساختار محیطی اجتماعی کلاس تاثیر زیادی در فرآیند یادگیری دارد. اگر دانش آموزان در کلاس احساس امنیت و آرامش و اعتماد بنمایند می تواند بدون هیچ گونه فشار به امر یادگیری پردازند.

برای ایجاد چنین جوی لازم است ، احترام متقابل بر افراد کلاس حاکم باشد. معلم دانش آموز را دوست بدارد و به آنها احترام بگذارد. دانش آموزان نیز به معلم و کلاس خویش توجه داشته و به کلاس خویش حساس بوده و احساس مالکیت نموده و در اداره و نگهداری آن تلاش نمایند.

حمایت از انگیزه های درونی و علایق و تجارب فردی دانش آموزان نیز می تواند نقش بسیار اساسی در احساس امنیت برای ادامه فعالیت خلاقشان ایفا نماید. معلم لازم است در صورت امکان در ارزیابی به جای دادن نمره اظهارنظر خویش را بنویسد و با دانش آموزان در رابطه با کارشان تعامل مدام داشته باشد. و گاهی از دانش آموزان بخواهد تا کار خویش را ارزیابی کنند.

 

 ساختار فکری

به طور کلی ساختار فکری کلاس زمانی می تواند رشد خلاقیت دانش آموز گردد که تفکر و اندیشیدن را در آنها تقویت نماید. برای تحقق این هدف معلم باید مسائلی را در کلاس طرح کند که نیاز به تحقیق و تأمل داشته باشد.

معلمان باید برای ایده های غیرعادی ارزش قائل شوند بسیاری از ابداعات و اختراعات با یک سوال عجیب و غریب آغاز شده است. بنابراین معلمان باید از سوالات به ظاهر غیرمعقول دانش آموزان استقبال کنند.

ساختار آموزش ـ تدریس

شاید بتوان گفت قلب عملکرد معلم در رابطه با یادگیری خلاق شیوه های تدریس مناسب است. بطور کلی برای پرورش خلاقیت لازم است روش تدریس اکتشافی و فعال محور تدریس قرار بگیرد تا براساس این روش که مبتنی بر فعالیت دانش آموز است بتوان به یادگیری خلاقیت زا دست یافت.

بطور کلی در روش اکتشافی دانش آموز خود به کشف مفاهیم، قوانین و مبانی می پردازد و بدین ترتیب به اطلاعات و دانش لازم دست می یابد و معلم تنها نقش راهنما را ایفا می کند. این روش باعث افزایش انگیزه دانش آموز و توسعه قدرت فکری و ذهنی او و در نتیجه افزایش توانایی تفکر خلاق در دانش آموز می گردد.

معلمان باید روشهای تدریس خلاق را بشناسد و از آنها در کار خویش بهره بگیرد.

پیشنهادهایی کاربردی برای معلمان

معلمان علاوه بر نکاتی که در متن به آن اشاره شد برای اینکه بتوانند کلاسی در جهت برانگیختن قوای خلاق دانش آموزان داشته باشند باید به این نکات نیز توجه کنند:

1ـ در حین تدریس سوالات بحث انگیز طرح نمایند.

2ـ از دانش آموزان بخواهند، مطالب تدریس شده یا موضوعات کتاب را نقادی و تجزیه و تحلیل نمایند.

3ـ از طرح سوالاتی که تنها یک جواب معین دارد در حد امکان اجتناب کنید.

4ـ از روش بحث و گفتگو نهایت استفاده را ببرید.

5ـ به نظریات، عقاید و پیشنهادهای دانش آموزان احترام بگذارید.

6ـ روش تحقیق و جستجو را در دانش آموزان ایجاد و تقویت نمایید.

7ـ اعتماد به نفس دانش آموزان را تقویت نمایید.

8ـ از محرکات بصری مانند تصاویر، نمودار کارهای دانش آموزان و غیره در کلاس استفاده نماید.

9ـ سعی کنید دانش آموزان ارتباط مسائل درسی را با واقعیتهای زندگی درک نمایند.

10ـ از وسایل کمک آموزشی حداکثر استفاده را بنمایید.

خلاصه و نتیجه گیری

 

معلمان براي اينكه بتوانند در جهت برانگيختن قواي خلاق دانش آموزان گام بردارند به اين نكات توجه كنند:
1- در حين تدريس سؤالات بحث انگيز طرح كنيد .
2-  از دانش آموزان بخواهيد مطالب تدريس شده يا موضوعات كتاب را نقادي و تجربه
تحليل كنند.
3-  از طرح سوالات كه تنها يك جواب معين دارد،در حد امكان اجتناب كنيد .
4- گاهي از دانش آموزان بخواهيد خود مسئله اي طرح كنند و به پاسخ آن بينديشد.
5-  از روش بحث و گفتگو نهايت استفاده را ببرند.
6-  به دانش آموزان نشان دهيد كه كيفيت يادگيري به كميت آن داراي ارزش بيشتري است.
7-  از سؤالات عجيب و ظاهرا بي ربط دانش آموزان استقبال كنيد.
8-  به نظريات، عقايد و پيشنهاد هاي دانش آموزان احترام بگذاريد.
9-  روح تحقيق و جستجو را دردانش آموزان ايجاد وتقويت كنيد.
10- به دانش آموزان فرصت دهيد دربره مسائلي كه مطرح ميشود به دقت فكر كنند.
11- فعاليت تدريس را بر حسب تجارب قبلي پايه ريزي كنيد.
12- در كلاس محيط آزاد،بدون فشار و تنش ابجاد كنيد تا دانش آموزان به راحتي به سؤال، بحث و گفتگو بپردازند.
13- اعتماد به نفس دانش آموزان را تقويت كنيد.
14- از ايجاد رقابت بين دانش آموزان به شدت پرهيز كنيد.
15- قدرت تخيل دانش آموزان را تقويت كنيد.
16-  از محركات بصري مانند تصاوير،نمودار،كارهاي دانش آموزلن و ...در كلاس استفاده كنيد.
17- سعي كنيد كه دانش آموزان ارتباط مسائل درسي را با واقعيت هاي زندگي درك كنند.
18- گاهي به تناسب دروس آنها را تشويق كنيد راه حلهايي براي مسائل اجتماعي بيابند.  19- از وسايل كمك آموزشي حداكثر استفاده را ببريد.

 

منابع

1)    ماهیت خلاقیت و شیوه های پرورش آن ، تالیف: دکتر افضل السادات حسینی، چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.

2)    آموزش رفتار خلاق و استعدادهای درخشان در دانش آموزان ترجمه جوادیان    

3)    کاربرد روانشناسی در تدریس،دکتر محمد پارسا،انتشارات آگاه 1358

 

4)    شهید ثانی ،آداب تعلیم و تعلم در اسلام ؛نگارش دکتر سید محمد باقر حجتی،نشر فرنگ اسلامی خرداد 59

 

5)    دکتر افروز،غلامعلی  ، روانشناسی تربیتی کاربردی انتشارات انجمن اولیا و مربیان ، بهار 1384

 

6)    رشید پور ،مجید ،آشنایی با تعلیم و تربیت اسلامی ، انتشارات انجمن اولیا و مربیان ، پاییز 1384

7)    آقا زاده،محرم:راهنمایروش های نوین تدریس،انتشارات آییژ،تهران 1378

 

8)    صافی احمد (1381):مقدمات برنامه ریزی آموزشی ،تهران انتشارات عابد

 

 

 

نوشته شده توسط سرگروه پایه ی چهارم منطقه ی عجبشیر (جهانگیر)

 

بسمه تعالی         سئوالات ریاضی پایه چهارم دبسنان صفا در اسفند ماه 88/87   نام و نام خانوادگی.........

 

 

 

 

 

 

 

                                          موفق باشید:جهانگیر

بسمه تعالی   سئوالات علمی پایه چهارم منطقه عجبشیر در  بهمن ماه88/87 نام و نام خانوادگی.........

گزینه های صحیح را با علامت ( ضربدر ) مشخص کنید .

 

 

کارشناسی گروههای آموزشی

                                                                                                                                          

سر گروه پایه چهارم:جهانگیر

 

 

                           

 

                                 

عنوان:ساخت وسیله ی کمک آموزشی تحت عنوان،شناخت فاصله ی سیاره ها از خورشید با بازی

 

 

اهداف:

 

1)    شناخت سیاره ها به صورت ملموس و عینی

 

2)    دانش اموزان با سیارات منظو مه  شمسی آشنا می شوند

 

3)    دانش آموزان سیارات منظو مه ی شمسی را از نظر فاصله ی قرار گیری از خورشید با هم مقایسه می کنند

 

4)    مدت دور زدن سیارات دردورخورشید را باهم مقایسه می کنند

 

5)    با ابزار ساده ی مدل سازی اشنا می شوند

 

6)    یاد گیر ی مشخصات سیارات، به صورت پایدار در ذهن دانش اموز با قی می ماند.

 

 

هدف از ساخت وسیله:

 

 

این وسیله ی کمک اموزشی ،وسیله ای بسیار جذاب برای درس علوم در پایه های چهارم و پنجم کار برد دارد در کلاس چهارم که پایه ی تدریس اینجاب است .دانش آموزان در فرا گیری این درس بسیار کند عمل می کردند و چون در این بخش حدودا 9 سیاره آموزش داده می شود اغلب دانش آموزان  مفاهیم و مشخصات سیار ه ها را با هم اشتباه می کردن د و مشخصات یکی را به دیگری ارتباط می دادند . با این وسیله دانش اموز ، دیگر در اموختن مفاهیم و مشخصات سیاره ها اشتباه نمی کند بلکه چون وسیله به صور ت بازی هست و از طرفی امتیاز برد و باخت دارد نسبت به یاد گیر ی این بخش از درس بسیار علاقه نشان می دهد.

 

 

چگونگی کار با وسیله ی کمک اموزشی:

 

این وسیله در دو قسمت ساخته شده است در قسمت اول، دانش آ؛موز با دید کلی بافاصله  قرار گرفتن سیاره ها آشنا می شود .سپس در قسمت بعدی که به صورت مسابقه است ، دانش آموزان به صورت گروهی به بازی می پردازند و با خواندن مشخصات سیارات حدس می زند که نام سیاره کدام است . سپس برای تأیید و یا رد گفته هایش کلید جلوی سئوال را روشن می کند اگر نام سیاره  را درست گفته باشد چراغ سیاره روشن ودر غیر این صورت امتیاز منفی می گیرد.

 

نمونه ای از جدول امتیاز دهی:

                         

                                                      

                                                      

بسمه تعالی

     

                   

 

 

 

 

 

 

نمره باعدد.........................

نمره با حروف....................                         

 

 

                                                                سرگروه پایه چهارم منطقه عجبشیر     :                                   جهانگیر

 

 

 

                                                                                                                           سال تحصیلی88/87

                                               مدت زمان پاسخ گویی به سئوالات 50دقیقه

 

 

سر گروه پایه درسی چهارم ابتدایی منطقه عجبشیر    :    جهانگیر

 

فهرست مطالب

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شكوفايي همچون «فناوري» است؛ يعني شكوفايي،

كاربرد نوآوري و به صحنه زندگي كشاندن آن است.   

 

 

 

چکیده:

هر نوع كاري به سازماندهي و سياست هاي خاص احتياج دارد.  در نظام تعليم وتربيت که  يك كار ويژه به حساب مي آيد مي بايست نگاه به آموزش وپرورش براي دستيابي به سطح بالاي اثربخشي و كارآمدي و باروري نيروي انساني با آگاهي از ميزان خلاقيت و تقويت آن به دنبال تعالي مراكز آموزشي از حالت سنتي به مراكزي با عملكرد عالي صورت گيرد تا بتوانیم نو آوریها و شکو فاییها را در کشور عزیزمان شاهد باشیم و در این راستا و ظیفه ی ما معلمان بسیار سنگین تر می شود. چرا که: نو آوری در تعلیم و تربیت محصول اندیشه های نو است.با تلاشهای خود باید نو آوری را منتظرش باشیم و با اراده ی خستگی ناپذیردر عرصه ی آموزش ،به استقبالش برویم

 از طرفی ،نظام آموزشی کشورمان با مقوله ی نو آوری بیگانه نیست و سالهاست که با آن انس گرفته است برای دستیابی به تاًثیرات نظام تعلیم و تربیت در نو آوری  کشورمان  و رسیرن به اهداف و آرمانهای جدید، نیاز کشور به جمعیت فعال ،دانا،توانمندو کار آمد روز به روز بیشتر می شود. این موضوع خود به خود بار مسئولیت نهاد آموزش و پرورش را نسبت به گسترش و اعمال نو آوری در آموزش و پرورش،سنگین تر می کند.بس باید هر یک به نوبه ی خود به عنوان متولیان تعلم و تربیت برای تحقق  نو آوری در تعلیم و تربیت و تاًثیر آن در تو سعه ی ارزش های معنوی ،تغییر و تحول باید از درون نظام آموزش و پرورش بجوشدتا سدهای تجاهل و تغافل به دست توانمند همه ی فرهنگیان ،به ویژه معلمان ارجمند، بشکنند

براي عملي شدن نوآوري در فضاي تعلیم و تربیت بايد لوازمات و ضروريات، تسهيل كننده‌ها و قوانين، سيستم‌ها و روش‌هاي لازم بررسي و ايجاد شده ونظام آموزشي را بايد به گونه‌اي تغيير داد كه مشوق خلاقيت باشدچرا که نوآوري بايد به يك فرهنگ تبديل شود و فضاي فرهنگي مشوّق آن باشد.

باید نوآوران  عرصه ی تعلیم و تربیت را در تمامي زمينه‌ها مورد تشويق قرار دادودر نوآوري خواست و نياز دانش آموزان  را مد نظر قرار دادچون نوآوري در فضاي تعلیم و تربیت بايد مبتني بر انديشه، علم و دانش  باشد

همچنین برای تحقق نوآوري در فضاي تعلیم و تربیت ،تغییر در نگرش ها و بینش معلمان در رویکرد های آموزشی و تربیتی ضروری است.

 براي عملي شدن نوآوري در فضاي آموزش و پرورش و تاًثیر آن در جامعه ی اسلامی و كشور بايد لوازمات و ضروريات، تسهيل كننده‌ها و قوانين، سيستم‌ها و روش‌هاي لازم بررسي و ايجاد گردد. در جامعه دست به افزايش اطلاعات زد و خلاقيت را آموزش داد.

Everything needs to be organized according to it's specified politics.This is also carried with education as an specified job.The view to education should be with awareness of creativity and it's escalation in order to promote educational center from traditional centers to a highly operated ones,to see the innovation in our country,here we as teachers will have a specified duty since innovation in education is with new ideas.The innovation is to achieved by our efforts can be waited with enduring will in the education scene.                                                                                                          

The concept of innovation is not a strange one in our country and it is for years that it is associated with it.The necessity to the active,skillful and learned nation is felt when it comes for us to get to effects of ministry of education.This matter heightens theduty of ministry of education to increase and innovate the education                                   

To carry out the innovation in teaching and learning settings the necessities of it such as facilitators,rules,systems and inseptable ways of scrutiny and changing in a way that encourages the creativity since innovation should be changed to a common law.The innovators in the education should be encouraged in all of the ways and it should be student-oriented since innovation in education settings is with changing the ideas and thoughts of teachers that it,is a necessity                                                   

In order to put innovation in practice in educational settings and to keep it in away tht may affect the Islamic society of the country the necessities,facaltators,ruls,systems and inherent way should be carried out.To increase the information and to teach the                                    creativity                   در این مقاله سعی شده است نقش نظام تعلیم و تربیت  در ایجاد نو آوری و شکوفایی در جامعه اسلامیمان را بر رسی نموده راهکارهایی برای ارتقاءشکوفایی  در مدارس بلاخص مدارس ابتدایی ارائه نموده و روشهای مفید در جهت دستیابی با نو آوری در نظام تعلیم و تربیت را ارئه نماییم

و هدف از نوشتن این مقاله نیز علاوه بر مواردذکر شده ، شرکت در همایش علمی پژوهشی و نیز بر خورداری ازامتیازات این جشنواره می باشد.

مقدمه:

با یاد و نام خدای مهربان . نوآوری شعاری ساده و گذرا نیست ،مفهومی است گسترده که پیامد آن شکوفایی و سربلندی است.در حال حاضر ،نیاز کشور ما به نوآوری چنان شدید است که مقام معظم رهبری فرمودند:نوآوری نیاز لحظه به لحظه  ی کشور است.

آری،ما هر لحظه به نو آوری نیاز داریم،زیرا نو آوری نمود ظاهری خلاقیت و زیز بنای نو سازی است.نوع آوری محرکی قوی و ابزاری موثر برای حل مشکلات و نردبانی مطمئن برای پیشرفت  وتعالی است.حاصل نوع آوری ،تغییر و تحول در  نگرش ها و آغاز جنبش در روش ها،را هبردها و برنامه های اجرایی است.بنابر این،برای جبران عقب ماندگی های تاریخی وتکرار  افتخا رات گذشته ی خود،به نو آوری و خلاقیت نیاز مبرم داریم.  در حقیقت نیاز ما به جنبش نوع آوری در سطح کشور،جنبه ای عام دارد و در قلمرو آمزش و پرورش نهادینه شود یعنی این جنبش در عمل به جریانی فرهنگی تر بیتی تبدیل شود آن وقت است که می توانیم با همت  و خرد جمعی بین ایران سر بلند امروز افتخارات تاریخی دیروز و ایران سر افراز فردا پلی استوار بر قرار کنیم پلی که در اعصار آینده گذر گاه تمدن ایران اسلامی برای جهانیان  باشد.

می دانیم که آموزش و پرورش زیر بنای واقعی پیشرفت در هر جامعه ای است و نهادهای هر کشوری  مستقیما از آموزش و پرورش تغذیه می شوند  بنابر این پیشرفت هر نهادی به پیشرفت آموزش و پرورش وابسته است و برای پیشرفت آموزش و پرورش هم در حال حاضر  ،ضروری ترین گام آن است که از نوع آوریو خلاقیت  در داخل آموزش و پرورش  استقبال شود  به کلامی دیگر باید معلمان مدیران و دانش آموزان خلاق و نو آورو حتی پدر و مادر های مبتکر مورد تشویق و حمایت قرار گیرند .بهترین نوع تشویق هم آن است که نوع آوری کوچک هر گز ناچیز شمرده نشوند. بسیار دیده شده است که نوع آوری های به ظاهر کوچک ،در سایه تشویق و راهنمایی درست به تدریج به نوع آوری بزرگ تر و پیشر فته تر تبدیل شده اند.

برای تحقق هدف های آرمانی و تو سعه ی ارزش های معنوی خود تغییر و تحول باید از درون نظام آموزش و پرورش بجوشدتا سدهای تجاهل و تغافل به دست توانمند همه ی فرهنگیان ،به ویژه معلمان ارجمند، بشکنند و راه شکوفایی هر چه زودتر هموار گردد. به یقین ایجاد و تداوم چنین جنبشی در یک نهاد رسمی ،به برنامه ریزی ،هدایت و حمایت دائمی نیاز دارد تا جریان نو آوری در عمل ،به بهانه های کوچک و سلیقه ای کند و یا متوقف نشود.بارها شاهد آنبوده ایم که بسیاری افراد  گروه ها و نهادها ،کاری را با اشتیاق،هیجان و احسا سات شروع کرده و پس از مدت کو تاهی ،با منطق و استدلال ،نیمه تمام رهایش کرده اند .ما معلمان باید جنبش نوع آوری را در آموزش و پرورش نخست با برنامه ،استدلال و منطق شروع کنیم و آن گاه ،پس از هر موفقیتی به شاد مانی حاصل از آن بپردازیم.

مواد و روشها

در تدوین این مقاله سعی داریم نقش تعلیم و تربیت را در ایجاد نو آوری  و شکوفایی مورد بر رسی قرار دهیم :

در این مقاله از روش توصیفی- تاریخی استفاده شده است.جهت گردآوری مطالب در این مقاله از

کتب معتبر علمی  و مقالات درج شده در روزنامه ها، و اینترنت استفاده شده است. که اهم آنها در منابع ذکر شده است.

هدفها:

1- بر رسی نقش آموزش و پرورش در ایجاد نو آوری در جامعه ی اسلامی

2- در پاسخ به فر مایش  اساتید محترم در فراخوان مقاله.  

3- ارئه راهکارهایی مناسببه منظور تدوین نقش نظام تعلیم و تربیت در نو آوری

4-ارائه روشهای مفید در جهت دستیابی با نو آوری در نظام تعلیم و تربیت

5-تبیین و ترویج نو آوری در تعلیم و تربیت و ضرورت ایجاد تحول در آن

6-احیای عملی نو آوری در مدارس و کلاسهای درس

پیشینه:

از آغار آموزش وپرورش نوين درکشورما نزديک به صدسال مي گذرد و تاً ثیرآن در پیشرفت کشورمان بر هیچ کسی پوشیده نیست و از طرفی  تحقیقات زیادی در مورد تاثیر نظام آموزش و پرورش در نو آوری صورت گرفته است که حکایت از تاًثیر نظام تعلیم و تربیت در شکو فایی کشورمان دارد. هم اکنون نیز  در نظام کنونی آموزش و پرورش ما مطالعات زیادی در زمینه ی نوآوری به عمل آمده و صدها طرح ابتکاری در دست معلمان وجود دارد که صاحبان آنها حاضرند باطیب خاطر و رضایت کامل ،آنهارابه اجرا در آورندو در پیشرفت کشور گامی بر دارند.

نو آوری نیاز همیشگی در آموزش و پرورش

نظام آموزشی کشورمان با مقوله ی نو آوری بیگانه نیست و سالهاست که با آن انس گرفته است برای پاسخ گویی به اهداف و آرمانهای جدید جامعه ی اسلامی ایران ،نیاز کشور به جمعیت فعال ،دانا،توانمندو کار آمد روز به روز بیشتر می شود. این موضوع خود به خود بار مسئولیت نهاد آموزش و پرورش را نسبت به گسترش و اعمال نو آوری در آموزش و پرورش،سنگین تر می کند

 هر سازمان مجموعه اي از عوامل انساني، ساختاري، فني، تكنولوژي، فرهنگي و ساير عناصر محيطي است كه جهت تحقق هدف هاي از پيش تعيين شده به صورت مشترك در تلاش و تعامل هستند. رشد سازمان و تداوم آن، ارتباط نزديكي با نيازها و خواسته هاي انساني و چگونگي برآورده شدن آنها دارد. از وظايف مدير است كه از ميان نيروهاي انساني، گروهي توانا بسازد، كاركناني كه بتوانند تصميم بگيرند، راه حل هاي تازه براي مسائل پيدا كنند، خلاقيت داشته باشند و در مقابل كار مسئول باشند.

پيشرفت هاي روزافزون جوامع امروزي مرزهاي سازماني را برداشته و نوآوري ها و خلاقيت ها ديگر از بالا به پايين ديكته نمي شوند بلكه با طراحي ساختارهاي نوين بر پايه همكاري و اشتراك، مشاركت به عنوان رايج ترين موضوع و لازمه كار با گروه هاي انساني مطرح گرديده است.

با ورود به عرصه مديريت نوين شاهد اين واقعيت هستيم كه تكنولوژي همه چيز را تحت تاثير خود قرار داده است و نظام تعليم وتربيت نيز از اين امر مستثني نمي باشد. نظام آموزشي كنوني تنها بر پايه تئوريات و نظرياتي است كه دانش آموز با تلاش متعلم و پشتكار خويش آنها را خوب به اذهان مي سپارد ولي آنگاه كه پاي عمل به ميان مي آيد تربيتي صورت نگرفته و مهارتي كسب نشده است و از آنجايي كه قالب بسياري از كتاب هاي درسي و ساير مواد آموزشي با روش هاي سنتي انجام پذيرفته سيستم آموزش وپرورش تا حصول نتايج، آرمان و اهداف مورد انتظار فاصله بسيار دارد كه اين خود همانند ديگر سازمان هاي سنتي مستلزم تغييرات سازماني اساسي و بنياديني است كه با برنامه ريزي، شناخت و آگاهي همراه باشد.

نيروي انساني به عنوان محور تحول و عنصر اساسي هر سازمان كه خود متاثر از اطلاعات و ارتباطات مي باشد عمل مي كند، انديشه توانمند كردن، برانگيختن و مشاركت همه بيش از پيش محسوس تر مي شود و به عنوان سه عامل اساسي ارتقاي بهره وري كاركنان تاثير قابل ملاحظه اي در تفكر و انديشه مديران خواهد داشت.

هر نوع كاري به سازماندهي و سياست هاي خاص احتياج دارد. نظام تعليم وتربيت يك كار ويژه به حساب مي آيد و نگاه به آموزش وپرورش براي دستيابي به سطح بالاي اثربخشي و كارآمدي و باروري نيروي انساني مي بايست با آگاهي از ميزان خلاقيت و تقويت آن به دنبال تعالي مراكز آموزشي از حالت سنتي به مراكزي با عملكرد عالي صورت گيرد به گونه اي كه در آن بهبود مستمر يادگيري توسط همگان اجرا شده و به عنوان يك فرهنگ در بين دانش آموزان درآيد و آنچه كه در تفكر يك سازمان بايستي گنجانده شود آينده سازي و فراهم آوري شرايط آن است با اين انديشه كه به بهبود و تغيير به عنوان يك برنامه درازمدت و مستمر بهره وري پرداخته شود.

امید است به برکت سال نوآوری و شکوفایی ،نو آوری در آموزش و پرورش با همت والا و اعتماد به نفس ما معلمان ،هر چه زودتر به شکل بر نامه هایی منسجم و فعالیتهاییعلمی و عملی ظاهر شود و هر لحظه نوید رو نمایی طرح هایی جدید و موفقیّت آمیز چشم مردم را روشن و دل آنها را شاد کند.ان شاءالله

نظام آموزشی کشورمان با مقوله ی نو آوری بیگانه نیست لیکن باید با آن مانوس شود .انسانها خیلی چیز ها را می دانند و دانش لازم را در باره ی آن دارند،امّاچون به درستی ارتباط  بر قرار نمی کنند و همگرا نمی شوند ،موفقیت چشمگیری ندارندو لدت نمی برند.برای مثال ،اکثریت ما قران را می توانیم بخوانبم واز ترجمه و تفسیر آن استفاده کنیم و لذت ببریم ولی اگر با آن مأ نوس نشویم دستورات آ ن به رفتار فردی ، گروهی و درونی ما تبدیل نمی شود.

بس برای آنکه در تعلیم و تربیت کشورمان با نو آوری مأنوس شویم و با فرایند آن ارتباط بر قرار کنیم .باید مفاهیم ان را به درستی بشناسیم و به گرمی از آن استقبال کنیم تا بتوانیم در مسیر پیشرفت جامعه ی اسلامی کشورمان گامی اساسی  بر داریم.زیرا نو آوری میهمانی است که نگاه به روی باز صاحبخانه دارد ،نه به در باز صاحبخانه .نو آوری در اندیشه ی نو می نشیند نه در اندیشه ی شناور.

آری نو آوری در تعلیم و تربیت محصول اندیشه های نو است.با تلاشهای خود باید نو آوری را منتظرش باشیم و با اراده ی خستگی ناپذیردر عرصه ی آموزش ،به استقبالش برویم .اگر بخواهیم فعالتیهای ما در تعلیم و تربیت،بر پیشرفت جامعه اسلامیمان تأثیر گذار باشد ،نباید با تبلیغات ،آمار، صورت سازی هر چیزی را به نام نو آوری مطرح کنیم .و ارزش و قداست و اصالت نو اوری را در عرصه ی تعلیم و تربیتضایع نکنیم.

بلوغ کاری در تعلیم و تربیت ،با بهره گرفتن از هوش و ذکاوت ،موارد ابتکاری و ایده های هدفمند ی را که شواهد و دلایلی برای موفقیت آنها وجود دارد،مطرح می سازد.این نوع شواهد و دلایل که برای ایجاد تغییر در نظام آموزشی لازم هستند ،موجب بهبود نظام و جامعه اسلامی نمی شود.چون هر چیز نویی را نمی توان نوآوری نام نهاد مگر آنکه از یک فرایند نو جویی و نو پژوهی پیروی کند.

در تعلیم و تربیت خلاقیت ،توانایی ها و قابلیتهای ذهنی دانش آموزان است که موجب بروز نوآوری و محصول جدیددر کشور می شود به عبارت دیگر نو آوری در تعلیم و تربیت محصول ذهن خلاق و شاداب دانش آموزان و دانشجویان است که مو جب پیشرفت روز افزون نظام جمهوری اسلامی می شود.حافظه ی موقت ،سطحی نگری به امور و نبود مشاهده ی دقیق و ماهرانه ،مصادیق ذهن گرفتار سراب هستند که معمولاً به نو آوری نمی انجامد،آنچه تأثیر گذار می گذارد ،ذهن خلاق و شاداب دانشجو و دانش آموزاست وبس باید کشور و مسئو لان بلند پایه ی نظام دربرای این قشر سرمایه گذاری کلانی در نظر بگیرند.

دانش آموزان ما اگر اعتماد به نفس نداشته باشند ،اسیر اندیشه های دیگران می شوند و دیگران با تبلیغات خود برای آنها تعیین راهبرد می کنندو زنجیره ی تعلیم و تربیت ما را به آنچه خود می خواهند می رسانند و دانش اموزان کشور ما را که به قول امام رحمته ا... آینده سازان کشور عزیزمان هستند

 

ما به عنوان کار کزاران تعلیم و تربیت و وظیفه ی سنگین داریم و باید به دانش آموزان خود بفهمانیم که:نقطه ی آغاز نو آوری خود باوری است .اگر دانش آموزان ما بتوانند تغییراتی در یک شیء و یا اندیشه به وجود آورند که ارزش افزوده ایجاد کند ویک قدم آنان را به جلو ببرد و مزیتی محسوب شود ،در این صورت باید انان را تحسین و تشویق کنیم که به نو آوری دست یافته اند و قدمی در جهت شکوفایی کشورمان بر داشته اند.

نوآوري را تحت عنوان خلاقيت عينيت يافته معنا كرده‌اند. براساس اين تعريف، نوآوري داراي مفهوم عملياتي شدن و به اجرا درآمدن انديشه‌هاي نو  مي‌‌باشد. همچنين منظور از نوآوري، فرآورده جديد يا محصول خلاقي است كه توسط يك سازمان يا فرد ارائه مي‌‌شود. فرآورده خلاق مي‌‌تواند نرم‌افزاري مانند انواع خدمات مثل خدمات آموزشي، بهداشتي، اداري و ... يا سخت‌افزاري مانند كالاهايي نظير محصولات صنعتي، دارويي، غذايي . و.. باشد. پس تعاريف خلاقيت و نوآوري داراي عناصر مفهومي تازگي ، جديد بودن، اول بار بودن و همچنين مفيد بودن مي‌‌باشند.

همیشه نوآوری به شکوفایی منجر می شود و این یک اصل در نظریه های توسعه است در این تئوری یک کشور برای اینکه بتواند مسیرهای توسعه را طی کند، باید بسیاری از شیوه های تولید و مدیریتی خود را که هیچ تاثیری در رشد کشور ندارد تغییر داده و با شرایط جهانی تطبیق دهد در این صورت است که می تواند با تحول در مسیر راهبردی خود به افزایش تولید و بهروری دست یافته و شکوفا شود.

 نو آوری در آیات و روایات

از نظر قرآن نوانديشي و نوآوري در انديشه براي اصلاح گذشته يك اصل مسلم و ضروري است زيرا قرآن تقليد از باورهاي باطل و كهنه پدران را بسيار نكوهش كرده و به خردورزي و راهيابي دعوت مي كند. قرآن انسانها را به نو انديشي در مسير هدايت دعوت كرده تا هم خردهاي آنان را بيدار نمايد و هم راه هاي تازه اي را فراروي انسانها بگشايد و آنها را به هدايت برساند. به همين دليل، دعوت به فكر، علم، عقل، تدبر، حكمت، نور و امثال آن در آيات زيادي مورد تأكيد قرار گرفته است و انسانهاي هدايت يافته را مردگاني كه زنده شده اند دانسته و براي آنان نور هدايتگر قرار داده است.

قرآن به دانش، پژوهش، تو ليد علم و فهم عميق و استنباط، ارزش فوق العاده داده و جامعه مؤمنين را مكلف نموده است تا پيوسته نياز علمي و فكري خود را با تفقه در دين تحصيل نمايند.

بنابراين، نوانديشي و پويايي فكري جوهره تفكر ديني است و ايستايي تأثير نپذيرفتن از شرايط حق، كفر است.

 قرآن به دانش، پژوهش، تو ليد علم و فهم عميق و استنباط، ارزش فوق العاده داده و جامعه مؤمنين را مكلف نموده است تا پيوسته نياز علمي و فكري خود را با تفقه در دين تحصيل نمايند.

بنابراين، نوانديشي و پويايي فكري جوهره تفكر ديني است و ايستايي تأثير نپذيرفتن از شرايط حق، كفر است.

شأن نزول آياتی مثل داستان صلح حديبيه و نوآوري پيامبر(ص) در برخورد با مشركان و حركت جهل و بدون سلاح و با لباس احرام به سمت مكه و در هم شكستن همه تصورات مشركان مصداق بارزي از نوآوري است كه آثار بسيار فراوان از خود داشته و اين همان فتح المبين مذكور در آغاز سوره فتح است. سنت پروردگار در اين است كه بدون پويايي و تغيير و نوآوري به دست انسانها، سرنوشت دنيا و آخرت آنها دگرگون نخواهد شد. و اين انسانها هستند كه با ايجاد تغيير در درون جان خود و در جامعه و پيرامون خود، امداد و عنايتهاي الهي را براي خود جلب مي نمايند.

در اين بخش از مقاله به ذكر نمونه هايي از روايات كه به اصل موضوع
نو آوری و شکوفایی  مر بوط می شود  اشاره می نماییم:

علي(ع): عقل غريزه اي است كه با علم و تجربه رشد مي كند.

پيامبر(ص): همه خو بيها را با عقل مي توان به دست آورد (البحار/ج/43 )

پيامبر(ص): انسان با عقلش انسان است (الحياة ج/43(

 علي(ع): فكر آينه اي بدون زنگار است (الحياة ج/48(

علي(ع): كسي كه چشم انديشه اش را بيدار بدارد، به نهايت و آخر مطلوبش خواهد رسيد
 علي(ع): اي كميل، هيچ حركتي نيست مگر آنكه تو در آن محتاج شناخت هستي. (البحار/ج1/35(

چگونگی دستیابی به نو آوری در تعلیم و تربیت

 

نوآوری مقدمه و شرط لازم برای شکوفایی است و با نگاه بنیادین به تمدن های بشری و اعصار گذشته و حال در می یابیم که بنیاد تمدن ها بر پایه نوآوری در تعلیم و تربیت  شکل گرفته و اگر امروزه علم و تکنولوژی و دانش روز مولفه قدرت قرار می گیرد به خاطر بدایع و پیچیدگی هایی است که نوآوری خود را در تعلیم و تربیت  نشان می دهد.

برای دستیابی به نو آوری در تعلیم و تربیت بسیاری از مدیران کشوری باید در شیوه های سنتی خود در اداره امور تجدید نظر و ادبیات رایج در نظام برنامه‌ریزی و مدیریت و فضای افکار عمومی را دگرگون کرده و سعی کنند از روش های جدید و نو در حوزه تعلیم و تربیت خود استفاده کنند و این برنامه‌ریزی باید به گونه‌ای باشد که علاوه بر افزایش کارآیی دستگاه آموزش و پرورش ، زمینه حرکت کشور به سوی شکوفایی و نوآوری را فراهم کند.

نوآوري  در تعلیم و تربیت قبل از هر چيز نيازمند تغيير نگرشها و باورها و رفتارهاست. نيازمند مديران خلاق  و نوآور است. نيازمند ايجاد فضاي اميد و انگيزه است. محيط نقد و انتقاد و پيشنهاد را ميطلبد. نيازمند به سعه صدر و گذشت و ميدان دادن به نيروهاي مبتكر و نوآور است. نيازمند مديراني با حسن ظن و مثبتنگري و  برخوردار از ديدي باز و  بلند به مسائل پيرامون است. نوآوري بايد مبتني بر انديشه، علم و دانش باشد، هر كار جديدي يا هر به هم ريختگي و برهمزدني را نبايد نوآوري بدانيم. نوآوري در تعلیم و تربیت آن است كه حتما به شكوفايي و رشد دانش آموزان و دانشجویان  منجر شود.

نوآوری در  تعلیم و تربیت بعنوان بازنگری کردن در شیوهای تفکر، یک اصل پذیرفته شده در پشرفت جامعه محسوب می شود واین کلمه در برخی از متون به معنای بـروز و مـدرن شدن یکی از شرایط توسعه در این تئورهای شناخته شده است . برای رسیدن به این هدف عالی و ورود به مرحله شکوفایی حرکت‌های عادی و تکرار حرکت‌های گذشته  پاسخگو نیست و هر ملتی که می‌خواهد در تعلیم و تربیت وارد عرصه نوآوری و شکوفایی شود و وظیفه‌ خود را به عنوان بخشی از جامعه‌ بشری انجام دهد و راه‌های بهره ‌مندی خود را از زندگی مطلوب ‌ترفراهم کند، چاره‌ای جز تلاش  و تولید اندیـشه و فکر   ندارد .

در نظام هاي آموزشي تاكيد عمده بر پرورش خلاقيت دانش آموزان است و معيار اساسي موفقيت اين نظام ها نيز در اين است كه چقدر افراد با فكر و خلاق تربيت مي كنند و به تعبيري ديگر معلم خوب را كسي مي دانند كه تفكر و چگونگي استفاده از اطلاعات را به دانش آموزان ياد دهد و آنان را خلاق بار آورد. خلاقيت و نوآوري امري است كه وجود آن دائما در هر سازماني احساس مي شود. در واقع وجود محققان تعليم ديده، توانا، باانگيزه و همچنين آزمايشگاه هاي تخصصي مجهز لازمه پيشرفت، نوآوري و خلاقيت مي باشند.

خلاقيت را به كارگيري توانايي هاي ذهني براي انجام يك فكر يا مفهوم جديد دانسته اند كه از مسائل كوچك براي انجام يك كار خاص شروع مي شود و قبل از اينكه حاكي از نبوغ باشد حاصل انجام كار است. بنابراين در راستاي به كارگيري فنون پرورش خلاقيت، بايستي ابتدا از بارش افكار (طوفان مغزي) به عنوان بهترين ابزار استفاده كرد كه در اين راستا توجه به اين مطلب كه هيچ انتقادي نبايد بر هيچ نظريه اي صورت پذيرد، براي دستيابي به حداكثر نظرات تلاش گردد. حتي نظرات تكراري نيز يادداشت شود و در عين حال زمان مطلوب اجرا مي بايست كوتاه باشد.

در مراكز آموزشي با فرهنگ خلاقيت پذيري، ارتباطات مدير با كاركنان و دانش آموزان دوطرفه و متقابل خواهد بود، ايده هاي نو قابل قبول و از فرهنگ سوال پرسيدن حمايت مي شود، در اين مراكز از توانمندي هاي تمام كاركنان استفاده شده و افراد به صورت خودانگيخته تلاش مي كنند و در نهايت به طور مستمر نيازهاي مشتريان توسط مركز آموزشي پيش بيني شده و مشتريان با خودانگيختگي به اين مراكز روي مي آورند.

آنچه كه در راستاي فرصت و استفاده از نظرات و پيشنهادات سايرين و ايجاد جو مناسب در محيط كار براي بروز خلاقيت ها و شكوفايي استعدادها مفيد واقع مي شود برقراري سيستمي جهت پذيرش و بررسي پيشنهادات است به گونه اي كه به عنوان باور و ارزش در حفظ و بالابردن حرمت و ارزش وجودي نيروي انساني در فرهنگ سازماني و اعماق انديشه و تفكر افراد نهادينه شود البته نبايد انتظار داشته باشيم كه همگان در اين كار مشاركت داشته باشند چون برخي از افراد به دليل كار در سيستم هاي سنتي، در مقابل تغييرات كمتر واكنش نشان داده و دوست مي دارند بيشتر فرمانبر باشند و كمتر مسئوليت ها را بپذيرند. بنابراين بايستي براي تامين مشاركت آن دسته از افرادي كه مشتاق و مايل به مشاركت هستند زمينه لازم نظير فضاي آزاد و سالم جهت طرح و نقد انديشه و وسعت دادن به دامنه آگاهي ها و توانايي افراد در جهت بالابردن كيفيت خدمات و ايجاد فضاي شوق انگيز مسئوليت پذيري در راستاي آشكاركردن توانمندي هاي آنان و ابداع روش هاي تازه و ابتكاري براي بالابردن قدرت يادگيري و پرورش استعدادهاي نهفته فراهم آورده شود.

در يك نظام آموزشي معمولا افراد ذهني تحليل گر، كنجكاو، مستقل و متفكر وجود دارند و به فعاليت هاي علمي و رياضي علاقمندند. چنين افرادي معمولا نياز شديد به استقلال عمل و تحول در محيط كار و احترام دارند.

فعاليت افراد خلاق مستلزم كار مشترك است كه در اين راستا نيز داشتن مهارت هاي ارتباطي امري بسيار ضروري مي باشد البته افرادي كه براي كار خاصي انتخاب مي شوند مي بايست توانايي انجام آن را داشته باشند.

نقش معلمان در ایجاد نو آوری و شکوفایی در جامعه اسلامی

پژوهشها نشانگر آن است نسلی می تواند نا شناخته ها را کشف کند که خلاق و کار آفرین باشد و از یادگیری دو حلقه ای استفاده کند یعنی از مفهوم آموزی به مفهوم سازی و از یاد گیری انتقالی به یاد گیری اکتشافی و ....دست یابد . در این میان نقش آموزش و پرورش ،به ویژه معلمان عزیز که مسئولیت تربیت نسل آینده ی کشور را بر عهده دارند،بیش از بیش معنی پیدا می کند به عبارت دیگر ،معلمان عزیز برای تربیت نسل آینده ،نیازمند نو آوری در فرایند آموزش تا ارزش یابی  و حتی نحوه ی تعامل وارتباط خود با دانش آموزان هستند .در این صورت است که جامعه ی اسلامی ما در سایه نو آوری دانش آموزان و دانش جویان پله های ترقی را خواهد پیمود.

معلم باید در روشهای تدریس خود جهت دستیابی به نو آوری درتدریس دانش آموزان را به گونه ای تربیت کند و آموزش دهد که دانش آموزان به مثابه فعالیت مغز خود بتوانند یک فرایند طبیعی ،خو سازنده،خود مصصح ،خود کنترل و خود مدیریتی رانیز دنبال کنند با توجه به نکات ذکر شده ،به نظر می رسد مهمترین نو آوری برای تحقق هدف فوق ،تغییر در نگرش ها و بینش معلمان در رویکرد های آموزشی و تربیتی است .چرا که روشها تابع بینش ها و نگرشها هستند. به عبارت دیگر توجه زیاد به تکنیک ها و روشهای جزءگرایانه ی تدریس و ارزش یابی بدون توجه به مبانی و رویکردهای کلان این فرایند ،با عنایت به ویژگی های عصر های حال و آینده و برای تربیت انسانی خلاق متصور نیست .

بر اساس نکات یاد شده ،نو آوری در رویکرد های تدریس و ارزش یابی الزامی است.

براي داشتن آموزش وپرورشي فعال وپويا که بتواند شکوفايي ونوآوري را به دانش آموزان بياموزد ويادست کم دراين مسير راه بپيمايد بايد به جايگاه معلمان درنظام تعليم وتربيت واهميتي که براي آنان قائل مي شوند توجه کرد چراکه همه عناصر آموزش وپرورش ( کتاب، مدرسه ، قوانين ومقررات ، ابزارهاي آموزشي و..) بي روحند وتنها معلم است که ذي روح است اگر قرار است «مشکل آموزش وپرورش ومعلمان يک بار وبراي هميشه حل شود » ونمي شود نمي توان انتظار داشت معلمان با وعده ووعيد درمحيطي آرام وبي دغدغه براي نوآوري فرزندان اين مرز وبوم تلاش کنند معلمان از تفاوت هراسي ندارند تبعيض روح وجانشان را آزرده است بدون داشتن معلماني شاداب واثرگذار نمي توان به شادابي وبالندگي دانش آموزان ايمان پيداکرد در اين صورت است که مسئولان ومعلمان مي کوشند بااقدامات صوري وشکلي پوسته آموزش وپرورش را با هر زحمت و قيمتي حفظ کنند .

 

 

پیشنهادات:

·   برای تحقق  نو آوری در تعلیم و تربیت و تاًثیر آن در تو سعه ی ارزش های معنوی ،تغییر و تحول باید از درون نظام آموزش و پرورش بجوشدتا سدهای تجاهل و تغافل به دست توانمند همه ی فرهنگیان ،به ویژه معلمان ارجمند، بشکنند

·   براي عملي شدن نوآوري در فضاي تعلیم و تربیت بايد لوازمات و ضروريات، تسهيل كننده‌ها و قوانين، سيستم‌ها و روش‌هاي لازم بررسي و ايجاد گردد.

·        نظام آموزشي را بايد به گونه‌اي تغيير داد كه مشوق خلاقيت باشد.

·        نوآوري بايد به يك فرهنگ تبديل شود و فضاي فرهنگي مشوّق آن باشد.

·        بایدنوآوران  عرصه ی تعلیم و تربیت را در تمامي زمينه‌ها مورد تشويق قرار داد

·        در نوآوري خواست و نياز دانش آموزان  را مد نظر قرار داد.

·   برای تحقق نوآوري در فضاي تعلیم و تربیت ،تغییر در نگرش ها و بینش معلمان در رویکرد های آموزشی و تربیتی ضروری است

·      نوآوري در فضاي تعلیم و تربیت بايد مبتني بر انديشه، علم و دانش  باشد

 

نتيجه

 

نوآوری و تحول یکی از مولفه های قدرت در عصر جدید محسوب می شود و در دنیای پرشتاب امروز و کاروان بشری هر ملتی که در مسیر تعلیم و تربیت خود نوآوری و تحول داشته است توانسته است به درجه ای از رشد و شکوفایی برسد.

بايد توجه كرد كه براي عملي شدن نوآوري در فضاي تعلیم و تربیت بايد لوازمات و ضروريات، تسهيل كننده‌ها و قوانين، سيستم‌ها و روش‌هاي لازم بررسي و ايجاد گردد.

بايد نوآوري را به عنوان يكي از فاكتورهاي ارزيابي و ارزشيابي فعاليت تعلیم و تربیت مورد نظر قرار داد و همچنين براي خودِ نوآوري و ميزان وقوع و نحوه‌ي آن ارزيابي داشت و شاخص‌هايي را بدست آورد. همچنين نوآوران را در تمامي زمينه‌ها مورد تشويق قرار داد و همچنين در نوآوري خواست و نياز دانش آموزان  را مد نظر قرار داد.

در تعلیم و تربیت دست به افزايش اطلاعات زد و خلاقيت را آموزش داد. (خلاقيت امري اكتسابي است و فرق آن با نوآوري در اين است كه خلاقيت در حوزه‌ي ذهن و فكردانش آموز است و نوآوري جنبه‌ي عملي دارد و در حقيقت محصول نهايي عملِ خلاقيت است)

نظام آموزشي را بايد به گونه‌اي تغيير داد كه مشوق خلاقيت باشد. نوآوري بايد به يك فرهنگ تبديل شود و فضاي فرهنگي مشوّق آن باشد.

 در پايان بايد توجه كرد كه براي عملي شدن نوآوري در فضاي آموزش و پرورش و تاًثیر آن در جامعه ی اسلامی و كشور بايد لوازمات و ضروريات، تسهيل كننده‌ها و قوانين، سيستم‌ها و روش‌هاي لازم بررسي و ايجاد گردد. در جامعه دست به افزايش اطلاعات زد و خلاقيت را آموزش داد.

 

با اين آرزو كه دو واژه نو آوري و شكوفايي در جايگاه حقيقي خود در تعلیم و تربیت محترم و محتشم بنشيند، بر تمام عرصه ها نور بپاشد و از دستبرد سارقان مفاهيم سالم بماند.

 

منابع و مأ خذ:

 

ماهنامه نگاه شماره363 -2/8/87

 

ساکی رضا ،تغییر و نو آوری در سازمان و مدیریت آموزشی

 

ابو ترابیان ،محمد رضا،پرورش نسل خلاق در ایران

 

ایران زاده،سلیمان، جهانی شدن و تحولات استراتژیک در مدیریت و سازمانآموزش و پرورش

 

 

سایتهای اینترنتی:

 

www.qudsdaily.com/archive/1387/html/4/1387-04-04/page61.htm

www.khabarfarsi.com/news-299470.htm

www.farsnews.com/newstext.php?nn=8706280723 -

 

 

 

فهرست مطالب:

مقدمه                                                                                                                                     2

هدف تحقیفق                                                                                                                            3

پیشینه                                                                                                                                    3

مواد و روشها                                                                                                                          4

چکیده                                                                                                                                    4

نقش تربیت صحیح در بهداشت روان                                                                                              6

نقش ورزش در بهداشت روان                                                                                                      7

بهداشت روانی معلمان                                                                                                                8

نگرش دین اسلام به بهداشت روانی                                                                                               9

راهکارهایی برای ارتقاء بهداشت روان                                                                                         11

خلاصه و نتیجه گیری                                                                                                               12

منابع و مأخذ                                                                                                                           14

       

 

مقدمه :

بهداشت روانی عبارتست از «توانایی کامل برای ایفای نقش های اجتماعی، و روانی جسمی» . این سازمان معتقد است که بهداشت روانی فقط عدم وجود بیماری و یا عقب ماندگی نیست، بنابراین کسی که احساس ناراحتی نکند از نظر روانی سالم محسوب می شود.

بهداشت روانی همان بهداشت فکر و قدرت سازگاری فرد با محیط و اطرافیان است. همچنان که از جسم خود مراقبت می کنیم روح خود را نیز باید مقاومت تر کنیم تا زندگی بهتری داشته باشیم. در زندگی «چگونه بودن» خیلی مهم تر از «بودن یا نبودن» است. ایجاد فرصت برای شکوفایی استعدادها، توانایی ها و کنار آمدن با خود و دیگران یکی از اهداف مهم و اساسی بهداشت روانی است. جوامع مختلف سعی می کنند تا سیاست های مربوط به بهداشت روانی راسازماندهی کنند. اصل کلی در این تلاش، سالم سازی محیط فردی و اجتماعی است که افراد جامعه را در بر می گیرد. این نگرش حکم می کند که خانواده ها بیش از پیش با بهداشت روانی خانواده و چگونگی پیشگیری و درمان بیماری های روحی آشنا شوند.

چون در مواجهه با چالش ها و مشکلات روزمره، ما براساس ویژگی های روانی خود با آنها برخورد می کنیم، هر چه از بهداشت روانی بیشتری برخوردار باشیم به یقین آسیب پذیری ما کمتر خواهد بود. امید است با برخورداری از بهداشت فکر و روان به موفقیت های بیشتری رسیده و بیش از پیش بر مشکلات غلبه کنیم.مسؤولیت اولیای مدرسه فقط در پرورش نیروی عقلی و آشنا کردن دانش آموزان به مسائل اجتماعی و اخلاقی خلاصه نمی شود. مدرسه مسؤول تغییر و اصلاح رفتارهای ناسازگارانه و تأمین بلوغ عاطفی و بهداشت روانی دانش آموزان نیز می باشد.

در مدرسه فرزندان دوست داشتن و دوست داشته شدن را تجربه می کنند، معلم با تکریم شخصیت، محبت و توجه، آنان را در مسیر صحیح هدایت می کند، دانش آموز در مدرسه چگونگی برقراری روابط درست عاطفی، سازگاری با دیگران و مسئوولیت پذیری را می آموزد و راههای مبارزه با کینه توزی، دیگر آزاری و حسادت را یاد می گیرد.

 ازديدگاه مجريان بهداشتي ارتقاء بهداشت روانی   به كوشش هائي اطلاق مي گردد كه جمعيتهاي سالم رانيز شامـل مي شود وهدف از آن بالا بردن سطح بهــداشت و بهداشتي است.ارتقاء بهداشت روانی با مفاهيم ديگري چون آموزش بهداشت پيشگيري اوليه وتامين بهداشت ارتباط دارد. بحث هاي زيادي در مورد ارتباط اين مفاهيم مطرح شده است. مفهوم پيشگيري عموماً به معني كاهش خطر ابتلاء به بيماري است (پيشگيري از رويدادها، پيامدها و عوارض يك بيماري و پيشگيري از رخداد دوباره بيماري).

 هـدف تحقیـق

هدف از این تحقیق:

آشنایی با انواع راههای  کسب بهداشت روانی دانش آموزان وکوشش در جهت ارتقاء آن

در پاسخ به فر مایش  اساتید محترم در فراخوان مقاله.  

ارائه روشهای مفید در کسب بهداشت روان

ارئه راهکارهایی برای ارتقاء بهداشت روان

 روش تحقیـق

در این تحقیق از روش توصیفی- تاریخی استفاده شده است.جهت گردآوری مطالب در این تحقیق از

کتب معتبر علمی  و مقالات درج شده در روزنامه ها، و اینترنت استفاده شده است. که اهم آنها در منابع ذکر شده است.

پیشینه:

عبارت مشهور “ العلم في الصغر ، كالنقش في الحجر ” ( دانش در كودكي ، مانند نقش پايدار در سنگ است ) ، امروزه با پيشرفت دانش پزشكي و روانپزشكي و بخصوص با پيدايش “ روانكاوي توجيه كامل علمي پيدا كرده است .

بهداشت روان چيزي فراتر از فقدان يا نبود بيماري رواني است. بعد مثبت بهداشت روان كه سازمان بهداشت جهاني نيز روي آن تكيه دارد، در تعريف بهداشتي لحاظ شده است « بهداشتي يك حالت رفاه فيزيكي، رواني و اجتماعي است نه فقط فقدان بيماري و يا ناتواني».در اسلا م نیز از دیر و باز به بهداشت روانی افراد توجه شده است.

مواد و روشها:

این تحقیق مروری دارد بر راههای  ارتقاء بهداشت روانی کودکان و نوجوانان که ما معلمین با آنان سر و کار داریم ونیاز داریم که روشهای حصول به آن را بیش از بیش بیاموزیم و به کار بندیم . در بهداشت روان دانش آموزان عوامل گوناگونی سرو کار دارند که مهمترین آنها خانه و مدرسه می باشند که اینجانب در این مقوله به بر رسی هر یک ازعوامل پرداخته ام و امید وارم مورد قبول اساتید محترم قرار بگیرد.

چکیده: 

بهداشت روانی عبارتست از «توانایی کامل برای ایفای نقش های اجتماعی، و روانی جسمی» . این سازمان معتقد است که بهداشت روانی فقط عدم وجود بیماری و یا عقب ماندگی نیست، بنابراین کسی که احساس ناراحتی نکند از نظر روانی سالم محسوب می شود.

 ازديدگاه مجريان بهداشتي ارتقاء بهداشت روانی   به كوشش هائي اطلاق مي گردد كه جمعيتهاي سالم رانيز شامـل مي شود وهدف از آن بالا بردن سطح بهــداشت و بهداشتي است.ارتقاء بهداشت روانی با مفاهيم ديگري چون آموزش بهداشت پيشگيري اوليه وتامين بهداشت ارتباط دارد

ورزش یکی از رموز بهداشت جسمانی و روانی است. افراد دارای آمادگی جسمانی از لحاظ احساسات، عواطف ، شخصیت اجتماعی و نوعدوستی کاملتر و در فعالیتهای شغلی و حرفه ای موفق ترند. چونکه، او را متعادل، متفکر و سازگار با محیط می کند.

همچنین در تأمین بهداشت روانی دانش آموزان، توجه به بهداشت روانی مسؤولین و کارکنان مدارس نیز حائز اهمیت است جرا که حالت روانی معلم بر چگونگی برداشت دانش آموزان از موقعیتشان تأثیر مهمی دارد.

 مفهوم بهداشت روان شامل رفاه ذهني، احساس خودتوانمندي، خودمختاري، كفايت، درك هم بستگي بين نسلي و توانائي تشخيص استعدادهاي بالقوه هوشي وعاطفي درخود است. بگونه اي ديگر مي توان گفت: بهداشت روان حالتي از رفاه است كه در آن فرد توانائي هايش را باز مي شناسد و قادر است با استرس هاي معمول زندگي تطابق حاصل كرده ، از نظر شغلي مفيد و سازنده باشد و بعنوان بخشي از جامعه با ديگران مشاركت و همكاري داشته باشد. بهداشت روان به همه ما مربوط است نه فقط به كساني كه از بيماريهاي رواني رنج مي برند. هيچ گروهي از بيماري رواني مصون نيست. البته بايداذعان داشت كه در افراد بي خانمان، تهيدستان، افراد بيكار و با سطح تحصيلات پائين،‌كساني كه قرباني خشونت بوده اند، مهاجرين و پناهندگان، كودكان و نوجوانان، زناني كه مورد سوء استفاده قرار گرفته اند و در افراد مسن كه مورد غفلــــــت و بي توجهي واقع شده اند، بيشتر ديده مي شود.

متاسفانه در بخش عظيمي از دنيا بهداشت روان و بيماري رواني باندازه بهداشت جسماني و بيماري جسمي اهميت ندارد و مورد بي توجهي و غفلت قرار گرفته است . مدرسه و محیط های آموزشی کانون توجه صاحب نظران بهداشت روان هستند. از این رو که این محیط با گروه های سنی که به عنوان گروه های حساس شناخته می شوند سر و کار دارند. علاوه بر اینکه سنین دبستان و راهنمایی و دبیرستان به عنوان سنینی شناخته می شوند که پایه ریزی شخصیت افراد در بزرگسالی در این سنین روی می دهد.

دانش آموز در مدرسه چگونگی برقراری روابط درست عاطفی، سازگاری با دیگران و مسئوولیت پذیری را می آموزد و راههای مبارزه با کینه توزی، دیگر آزاری و حسادت را یاد می گیردو چون  در مدرسه فرزندان دوست داشتن و دوست داشته شدن را تجربه می کنند، معلم با تکریم شخصیت، محبت و توجه، آنان را در مسیر صحیح هدایت می کند و موجب بهداشت روان آنها می شود.

،.بس ما معلمین: با پرورش ابعاد روحی، معنوی و مذهبی شخصیت خود ودانش آموزانمان به بهداشت روانی بالاتری دست یابیم.

 با احترام به دانش آموزانمان به بهداشت روانی خود و آنان کمک کنیم.  

 زمینه های اعتماد را فراهم کنیم.به احساسات فرزندانمان توجه کنیم و ویژگی های آنها را بشناسیم.و محیط کلاس را در حد توان جذاب و پرنشاط کنیم. همچنین فرصت های مناسب برای بروز احساسات و شخصیت فرزندانمان ایجاد کنیم. وبه یاد داشته باشیم که: به دست آوردن بهداشت روانی منوط به روبرو شدن با واقعیت، سازگار شدن با تغییرات، ظرفیت داشتن برای مقابله با اضطراب ها، کم توقع بودن، احترام قائل شدن به دیگران و ... ا ست، بکوشیم این شرایط در  کلاس و مدرسه فراهم شود.

نقش تربیت صحیح در بهداشت روان

حضرت علی(ع): قلب نوجوانان مانند زمینی بکرو آماده است که هرچه در آن افکنده شود بلا فا صله آن را با همه وجود قبول کرده ،پذیرا می گردد.

 

تربیت عبات است از تأثیری که بزرگسال،یعنی کسی که ازکمال نسبی بر خوردار است ،بر خرد سال  که معمولاً با کمال فاصله بیش تری دارد می گذارد تا وی را در رسیدن به مدارج عالی تر کمال یاری کند.از آنجا که اگر بهترین روشهای تربیتی در جایگاه و زمان مناسب به کار گرفته نشودو متناسب با شخصیت و سن فرد نباشد نتیجه ی معکوس می دهد،پس معلم و والدین و کلیه ی کسانی که با تربیت کودکان و نو جوانان کار دارند، باید با روشهای تربیتی آشنا شوند واین اصول وروشها را در تربیت خود به کار ببرند.

مهمترین زمان تزکیه و تربیت ، دوره ی کودکی و نوجوانی است. از آنجا که لازمه ی هر تحوّل عمیق و فرا گیر تربیتی  و فرهنگی در هر جامعه ،تغییر و تحّول بنیادی در نظام آموزشی آن است و تحول اساسی در برنامه های آموزشی وپرورشی مدارس در گرو همخوانی نظامهای حاکم بر خانواده و مدارس است ،روی این اصل مهم تربیتی پدر و مادر ،درخانه و مربیان در بیرون از خانه باید بکوشند اصول اساسی و اخلاقی وروشهای صحیح زندگی را به کودکان و نوجوانان بیاموزند.

دانشمندان تربیتی نیز عقیده دارند:اولین شرط مربی خوب در راه تعلیم و تربیت احترام به شخصیّت متربیان است ودر تمام برنامه های آموزشی نباید کمترین خللی به شخصیّت متربی وارد آید. بزرگترین خیانتی که در تربیت کودکان و نوجوانان به وجود می آید متزلزل کردن شخصیت آنهاست،توهین ها و تحقیرهانقش مهمی رادر تزلزل شخصیت آنها دارا می باشند.از این گذشته در بر هم زدن آرامش روحی آنان موثر می باشند در نتیجه حس اعتماد آنان را کاهش می دهند.باید مترّبی را خوب شناخت ،به استعدادهای او پی برد،تمایلاتش را درک کرد ،احتیاجاتش رادر نظر گرفت،سپس به تربیت او اقدام کرد.

پدران و مادرانی هم که علاقه به تربیت فرزند خود دارندو خود را مسئول می دانند،باید توجّه داشته باشند که بیش از آنکه به تربیت فرزند  خود اقدام نمایند بکوشندروحیات فرزند برایشان مشخص گشته  سپس به علل و ریشه های آن پی ببرند .همچنین ما پدران ومادران و مربیان ،به جای اینکه با جوش و خروش بخواهیم تا فرزندانمان تغییر رفتار بدهند ،بکوشیم روحیات خوب را یکی پس از دیگری در معدن وجودمان کشف کرده،به استخراج آن بپردازیم در این صورت متربیان ما خواهی نخواهی جذب رفتار ما شده ،از رفتار و کردار ما اقتباس خواهند کرد ؛چرا که وقتی چراغی روشن است ،لامحاله اطراف خود را هم روشنی خواهد داد.

بس چه خوب است به جای تندی و زور با صفا و علاقمندی ،روابط خود را با فرزندان و دانش آموزانمان بر قرار سازیم  تا در تربیت و پرورش استعدادها و رغبت های خداداد آنان پیروز و موفق باشیم.

نقش ورزش در بهداشت روان

ورزش یکی از رموز بهداشت جسمانی و روانی است. افراد دارای آمادگی جسمانی از لحاظ احساسات، عواطف ، شخصیت اجتماعی و نوعدوستی کاملتر و در فعالیتهای شغلی و حرفه ای موفق ترند. ورزش موجب تقویت اعتماد به نفس در فرد شده ، او را متعادل، متفکر و سازگار با محیط می کند. با ورزش، شخص کمتر دچار حسادت ، حقارت و ستیزه جویی می شود و در نتیجه از بهداشت روانی بهتری برخوردار خواهد بود

 ورزش یکی از رموز بهداشت جسمانی و روانی است. افراد دارای آمادگی جسمانی از لحاظ احساسات، عواطف ، شخصیت اجتماعی و نوعدوستی کاملتر و در فعالیتهای شغلی و حرفه ای موفق ترند. ورزش موجب تقویت اعتماد به نفس در فرد شده ، او را متعادل، متفکر و سازگار با محیط می کند. با ورزش، شخص کمتر دچار حسادت ، حقارت و ستیزه جویی می شود و در نتیجه از بهداشت روانی بهتری برخوردار خواهد بود.امروزه بازي به عنوان يكي از عوامل مهم در آماده سازي كودك به منظور پذيرش نقش و مسووليت پذيري در آينده محسوب مي شود، به طوري كه مي توان گفت، بازي فقط عامل تخليه انرژي اضافه كودك، اتلاف وقت يا جلوگيري از شلوغي نيست، بلكه فوايد مفيد زيادي دارد.

از فوايد بازي در كودكان تاثير در تندرستي روحي رواني، رشد تفكر و تخيل، دقت و خلاقيت كودك مي باشد، همچنين كودك بايد با بازي هاي واقعي در زندگي روزمره، جايگاه اساسي خود را پيدا كند چرا كه بازي نقش آموزشي غير مستقيم بر روي كودك دارد به ويژه در 7 سال اول زندگي.

از ديگر فوايد بازي مي توان به مواردي چون افزايش رشد جسمي كودك اشاره كرد كه باعث تقويت حواس پنج گانه، سبب آشنايي با محيط اطراف كودك مي شود و به تقويت ذهن و فكر كودك كمك مي كند و باعث برقراري رابطه صحيح با ديگران مي شود كه با توجه به همين نكات و ايجاد محيط مناسب، بازي براي فرزندان مي تواند رشد و تكامل صحيح كودك و اجتماعي شدن را تضمين كند.

بهداشت روانی معلمان:

در تأمین بهداشت روانی دانش آموزان، توجه به بهداشت روانی مسؤولین و کارکنان مدارس نیز حائز اهمیت است. علاوه بر تأثیر الگویی مسؤولین مدرسه بر رفتار دانش آموزان نوع ارتباطی که با دانش آموزان برقرار می کنند می توانند سودمند یا برعکس مخل بهداشت روانی دانش آموزان باشد. از این رو لازم به نظر می رسد تأمین بهداشت روانی مسؤولین مدرسه و گزینش افراد سالم مورد توجه قرار گیرد.

افرادی که نسبت به حل مشکلات نگرش مثبتی دارند، می توانند در رویارویی با درگیری ها، به روشی مؤثر و مفید کنار بیایند. چنین افرادی در زندگی خود شاد و توام با امنیت خاطر دارند و احتمالاً از مشکلات محل کار، کمتر آزار می بینند . بنابراین، داشتن علایقی خارج از مدرسه و داشتن کارهایی در زندگی شخصی که به انجام دادن و لذت بردن از آن ها علاقه مند باشید، مهم است. تعادل سالم در مدرسه و زندگی خارج از مدرسه، حالتی از بهداشت ذهنی را ایجاد می کند که آسیب پذیری ما را در قبال استرس، به هنگام بروز مشکلات در کار، بسیار کاهش می دهد. همچنین مشکلات مدرسه را کمتر به عنوان مدرکی دال بر ضعف خودمان تفسیر تفسیر خواهیم کرد.

حالت روانی معلم بر چگونگی برداشت آن ها از موقعیتشان و اینکه آیا استرس به وجود خواهد آمد، تأثیر مهمی دارد. مثبت بودن و احساس بهداشت روان می تواند در جلوگیری از بروز استرس بسیار مؤثر باشد.
مسؤولیت اولیای مدرسه فقط در پرورش نیروی عقلی و آشنا کردن دانش آموزان به مسائل اجتماعی و اخلاقی خلاصه نمی شود. مدرسه مسؤول تغییر و اصلاح رفتارهای ناسازگارانه و تأمین بلوغ عاطفی و بهداشت روانی دانش آموزان نیز می باشد.  

در مدرسه فرزندان دوست داشتن و دوست داشته شدن را تجربه می کنند، معلم با تکریم شخصیت، محبت و توجه، آنان را در مسیر صحیح هدایت می کند، دانش آموز در مدرسه چگونگی برقراری روابط درست عاطفی، سازگاری با دیگران و مسئوولیت پذیری را می آموزد و راههای مبارزه با کینه توزی، دیگر آزاری و حسادت را یاد می گیرد.

نگرش دین اسلام به بهداشت روانی

خداوند متعال در سوره فرقان يكي از ويژگي هاي بندگان راستين را توجه خاص به تربيت فرزند و خانواده خويش مي داند تا آن جا كه آنها براي خود در برابر آنها احساس مسئوليت فوق العاده اي مي كنند چنان كه مي فرمايد: «آنها پيوسته از درگاه خدا مي خواهند و مي گويند پروردگارا از همسران و فرزندان ما كساني قرار ده كه مايه روشني چشم ما گردد»

 مسلما چنين افرادي آنچه در توان دارند در تربيت فرزندان و همسران و آشنايي آنها به اصول و فروع اسلام و راه هاي حق و عدالت، فروگذار نمي كنند و در آنجا كه دستشان نمي رسد دست به دامن لطف پروردگار مي زنند و دعا مي كنند

اعتقادات و باورهای مذهبی قادر است در مصیبت های زندگی، از فرد افسرده و مأیوس ، انسانی امیدوار و محکم بسازد، چنانکه هرگز خود را تنها و بیمناک احساس نکند. او باور دارد که خدا پیوسته با اوست، در رویارویی با سختی های زندگی تنها نیست و خدای مهربان به او علاقه و توجه دارد. این باور موجب می شود که فرد علیه انزوا طلبی و گوشه گیری که بسیاری از مبتلایان به امراض خطرناک را از پای در می آورد، ایمن شود.

اسلام دستور داده كه پدر و مادر بايد براساس محبت فرزندان را تربيت كنند. چنان كه پيامبرگرامي اسلام(ص) نيز مي فرمايد: كودكان را دوست بداريد و نسبت به آنها مهربان باشيد.»
كودك بيش از هر كس تشنه محبت والدين خود مي باشد. كودكي كه در كانون مهر و محبت والدين خود پرورش يافته است داراي آرامش رواني، امنيت خاطر، اعتماد به نفس، اعتماد به والدين، الگوگيري در مهرورزي به ديگران و پيشگيري از انحرافات است، و بهتر مي تواند با مشكلات و حوادث سهمگين دوران بلوغ و تغييرات جسمي و رواني روبه رو گردد و با آرامش و اطمينان قدم به عرصه اجتماع گذارد.

ارتباط عاطفي با فرزند موجب مي شود كه وي با والدين خويش صميمي باشد، به آنان اعتماد كند و آنان را پناهگاه خويش در بحران هاي زندگي بداند. خداوند در قرآن كريم، خطاب به پيامبرش مي فرمايد: «به خاطر رحمت خدا بود كه تو با آنان ارتباط صميمي و مهرآميزي پيدا كردي، اگر خشن بودي، هيچ كس دور تو جمع نمي شد.»

در اين ميان والدين بسياري هستند كه به فرزندان خود محبت فراوان دارند اما آن را ابراز نمي كنند. محبت وقتي سازنده و تأثيرگذار خواهد بود كه فرد مورد محبت از آن آگاهي يابد؛ اين نياز، را مي توان به شكل هاي گوناگون از جمله بوسيدن كودك، در آغوش گرفتن، گفتن جملات زيبا و محبت آميز، خريدن هديه و اسباب بازي و... برآورده كرد.

از نكات بسيار مهمي كه والدين بايد در اين زمينه به آن توجه داشته باشند اين است كه از زياده روي و افراط در محبت بپرهيزند كه اين خود نيز مشكلاتي را به دنبال خواهد داشت

همچنین احترام و تكريم شخصيت انسان يكي از شيوه هاي تربيتي آيين حيات بخش اسلام است و آموزه هاي قرآني برپايه و اصول احترام به انسان و كرامت انساني بنا نهاده شده است.
خداوند متعال در قرآن كريم انسان را مورد تكريم و ستايش خود قرارداده، مي فرمايد: مافرزندان آدمي را گرامي داشتيم و آن ها را در خشكي و دريا بر مركب هاي راهوار سوار كرديم و از انواع غذاهاي پاكيزه به آنان روزي داديم و بر بسياري از مخلوقات برتري بخشيديم.»
از نظر اسلام كودكان و نوجوانان هم شايسته كرامت و احترام هستند و بايد به احساسات آنان احترام گذاشت. والدين در اين خصوص وظيفه مهم و خطيري برعهده دارند آنان بايد شخصيت كودك را مورد توجه قرار داده، براساس اصل كرامت و حرمت انسان با او رفتار كنند.
اميرالمؤمنين علي (ع) مي فرمايند: «با بچه هايتان به گونه اي برخورد كنيد كه آن ها خودشان را كريم و با شخصيت بدانند.»

تكريم كودك باعث به وجود آمدن احساس شخصيت و عزت نفس، پذيرش سخنان و آموزش هاي والدين؛ جلوگيري از سقوط در ورطه بزهكاري و گناه، جلوگيري از احساس خودكم بيني و جلوگيري از نفاق و دورويي در وي مي شود.

 راهكارهایی برای ارتقا بهداشت روانی

o       آگاه سازی مسؤولین مدرسه و معلمین در اتخاذ شیوه های ارتباطی و تربیتی مناسب

o       رفع عوامل مخل بهداشت روانی معلمین

o       ارتباط مستمر با خانواده دانش آموزان

o       به روز رسانی اطلاعات و آگاهی های مشاوران و ارتقاء توانمندی ها و مهارت های آنها
و همچنین نگرش مثبت در جهت حل مشکلات
 
 ما نیز به عنوان معلم یا پدر و مادر:

v                            هرگز به دانش آموز ان لقب هاي زشت ندهیم.

v                            به جاي تاکيد بر ضعف هاي دانش آموز به توانايي ها و نقاط مثبت شخصيت او توجه کنیم.

v                            به موقعيت و جايگاه دانش آموز بيش از خود او توجه کنیم.

v                       به دانش آموز مسووليت بدهیم.

v                       از بحث و مشاجره با دانش آموز بپرهيزیم و هنگام عصبانيت خشم خود را کنترل کنیم

v                            كتاب یا بر وشوری تهیه و اطلاعات بیشتری در مورد بهداشت روانی كودك، كسب كنیم

v              با یك پزشك و روانشناس، مشورت كنیم آنها می توانند عوامل تأثیرگذار دیگر در بهداشت روان  دانش آموزرا بررسی كنند. مثلاً مشكلاتی در بینایی یا شنوایی. در نهایت ما ممكن است تصمیم بگیریم كه دانش آموزانمان و برای داشتن بهداشت روانی كامل، از سوی فردی متخصص آموزش ببینند.

v              نقش فعال برای كمك به بهتر شدن دانش آموزانمان را خود برعهده بگیریم. هر دانش آموزی ، مانند هرمعلم و  والدینی، دارای توانایی هایی است. یاری كردن دانش آموزانمان ، به ما نیز فرصتی می دهد كه زمانی را با او سپری و تجربیات خود را به او منتقل كنیم. این امر می تواند پیوندی محكم بین ما و دانش آموزانمان برقرار كند. علاوه براین، ما در این زمان می توانیم، به علایق او نیز پی ببریم.

v              با دقت جست وجو كنیدم تا سرویس دهنده های خوب و خدمات مناسبی را در این رابطه برای كودك خود، تدارك ببینیم. صبور باشیم. هر خدمتی كه ارایه می شود، برای همه دانش آموزی مناسب نیست. تعداد زیادی سازمان های ملی و یا گروه های خصوصی در زمینه بهداشت روانی، در جامعه وجود دارند كه می توانند به ما كمك كنند.

v              كودكان به یكپارچگی بین خانه و مدرسه نیاز دارند. والدین و معلمان با همكاری در كنار یكدیگر، می توانند استعدادها و توانایی هایی چون، كنجكاوی، مراقبت از حیوانات، حس شوخ طبعی و... را در فرزندان، تقویت كنند. این وظیفه، اگر انجام گیرد، بخش بزرگی از دانش آموزان را توسط والدین یا معلمان شامل می شود.

خلاصه و نتیجه گیری:

از آنجا که مدرسه و در رأس آنها ما معلمین نقش اساسی در بهداشت روح و روان دانش آموزانمان داریم بس باید:

-از انجام هر گونه رفتار تنبیهی و تحقیرآمیز درباره ی دانش آموزان خودداری کنیم.

- از مقایسه کردن دانش آموزان بپرهیزیم و تفاوتهای فردی را مورد نظر قرار دهیم.

-در برخورد با کودکان و نوجوانان، ملایم و منطقی باشیم.

- اجازه ابراز وجود را به دانش آموزان خویش بدهیم و به نظریات آنها احترام بگذاریم.

- نظریات خویش را به دانش آموزان تحمیل نکنیم و آنها را به صورت ساده و عینی، قابل لمس و درک برای آنان توضیح دهیم.

- به دانش آموزان درحد توانایی هایش مسئولیت بدهیم

- در انجام کارهای روزانه، آنها را هدایت، ارشاد و تشویق کنیم.

- به آنها در حد لزوم اجازه فعالیّت و بازی دهیم.

-در برخورد با آنان حالت پذیرندگی، و نه طردکنندگی داشته باشیم.

- از وابسته کردن بیش از حد دانش آموزان به خودمان بپرهیزیم.

- بین دانش آموزان تبعیض قائل نشویم و با آنان یکسان رفتار کنیم

- نسبت به احساسات و عواطف کودکان یا نوجوانان خود، بی تفاوت نباشیم، آنها را به

 گرمی بپذیریم و تا حد امکان آنها را یاری کنیم

- هیچ گاه آنها را با القاب نامناسب صدا نزنیم و از مسخره کردن آنها به طور جدی بپرهیزیم
- در پرورش استعدادهای بالقوه دانش آموزان جدیّت به خرج دهیم

  - در شرایط آموزشی، بر فعالیت دانش آموزان در یادگیری تأکید شود نه بر پیشرفت آنان، زیرا تأکید بر فعالیت یادگیری، به جای تأکید بر درستی و نادرستی پاسخ، برانگیزنده ی کوششهای دانش آموزان است.

 - رقابت میان دانش آموزان برای کسب نمره را کاهش دهیم. تحقیقات نشان داده است، در موقعیّت های آموزشی که میان دانش آموزان رقابت وجود دارد، حتّی دانش آموزانی که عزّت نفس بالایی دارند، با شکست روبه رو می شوند و به دنبال آن انتقاد از خود در آنها افزایش می یابد.

و خلاصه اینکه: برای آن که کودکی با عزّت نفس بالا پرورش دهیم، باید خود دارای عزّت نفس شایان توجّهی باشیم

 

منابع و مأخذ:

- قائمي ،علي:عوارض نابساماني خانواده بر رشد وتربيت كودكان تهران:اميري،1376 .

- افروز غلامعلی، آقایی،سهیلا(1376).خانه،مدرسه و مشارکت اجتماعی دانش آموزان،پیوند ،مهر 216. ص 50

- کاربرد روانشناسی در تدریس،دکتر محمد پارسا،انتشارات آگاه 1358

- شهید ثانی ،آداب تعلیم و تعلم در اسلام ؛نگارش دکتر سید محمد باقر حجتی،نشر فرهنگ اسلامی خرداد 59

- دکتر افروز،غلامعلی  ، روانشناسی تربیتی کاربردی انتشارات انجمن اولیا و مربیان ، بهار 1384

- رشید پور ،مجید ،آشنایی با تعلیم و تربیت اسلامی ، انتشارات انجمن اولیا و مربیان ، پاییز 1384

- صافی احمد (1381):مقدمات برنامه ریزی آموزشی ،تهران انتشارات عابد

- افروز غلامعلی، آقایی،سهیلا،(1379)،در آموزش و پرورش کودکان آهسته گام،پیوند،فروردین 246،ص 62

- افروز غلامعلی، آقایی،سهیلا(1376).خانه،مدرسه و مشارکت اجتماعی دانش آموزان،پیوند ،مهر 216. ص 50

 - قائمي ،علي:عوارض نابساماني خانواده بر رشد وتربيت كودكان تهران:اميري،1376 .

 

                                          

 

 

 1-فهرست مطالب...............................................................................................1

2-موضوع پژوهش..............................................................................................2

3-جامعه آماری....................................................................................................2

4-چکیده.............................................................................................................2

5-مقدمه.............................................................................................................3

6-توصیف وضعیت موجود.....................................................................................5

7-گرد آوری اطلاعات     ......................................................................................8

8-تجزیه و تحلیل داده ها.......................................................................................9

9-چگونگی اجرا.................................................................................................9

10-راههای پیشنهادی........................................................................................12

11-ارزیابی از طرح...........................................................................................12

12-نتیجه گیری................................................................................................13

13- منابع و مأخذ...............................................................................................14

 

 

 

 

 

موضوع پژوهش:مسائل عاطفی،رفتاری و یادگیری  دانش آموزان

جامعه آماری:2نفر از دانش آموزان کلاس 32نفری پایه چهارم ابتدایی

چکیده:

اینجانب طاهره جهانگیرآموزگار مقطع ابتدایی در آموزشگاه عفت در شهرک انقلاب –در شهرستان عجب شیربا بیست سال سابقه ی تدریس، مشغول به خدمت می باشم.وبا تجربه ی زیادی که در امر آموزش و پرورش دارم می توانم بگویم که در کلاسهای درس ما ،همه ساله دانش آموزانی هستند از طبقات مختلف .بعضی آز آنان بااندک تلاش معلم می توانند به موفقیتهای زیادی دست یابند .امّا در این میان، دانش آموزانی نیز هستند که نه تنها با تلاش معمولی معلّم موفّقیتی حاصل نمی کنند ،بلکه اگر معلم در کار با این گروه ازراههای اصول روانشناسی

کمک نگیرد ،و یا از تجربه ی دیگر همکاران بهره نجوید نه تنها در کار تعلیم و تربیت موفق نمی شود ،بلکه شکستهای غیر قابل جبرانی را به قشر آسیب پذیر دانش آموزان وارد میکند .

در سال تحصیلی87-86،وقتی بعد از نوزده سال خدمت در روستا ها،وارد کلاس 32نفری آموزشگاه عفت شدم ،وظیفه ی خطیری را در خودم احساس کردم چرا که یقین داشتم درکلاس پرجمعیت 32نفری دانش آموزانی متفاوت خواهند بود و وظیفه ی من سنگین تر .

فکر کنم هفته ای از شروع سال تحصیلی می گذشت ،و من اولین املاء را می گفتم بعداز جمع کردن دفترهای املاء ،متوجه دو نفر از دانش آموزانی شدم که حتّی نمی خواستند دفترشان را به من بدهند. لیلابا جثّه ای ضعیف ،خجالتی ، آرام و مضطرب  و الهام با اندامی درشت به حدی که دوسال از همکلاسیهایش بزرگتر می نمود، سر و وضعی نا مرتب ،از نظر شنوایی ضعیف و....... وقتی دفتر ها را گرفتم ،چون بسیار ناراحت شدم از مدیر دبستان خواستم در مورد این دو دانش آموزبرایم توضیح دهد.

ایشان فومودند:این دو دانش آموز دارای مشکلات جدا از هم هستند آرزو ،پدرش کارگر است –فرزند اوّل خانواده است امّا به علت مریضی اغلب در درسها ضعیف هست.و الهام با اینکه از نظر مالی در خانواده ی  متوسطی هست ،امّا چون مادر ندارد و چندین سال است در نزد مادر بزرگ و نامادری زندگی می کند،و کسی نیست به درسهایش رسیدگی کند .نیاز به کمک دارد.در خودم به عنوان معلم احساس مسئولیت کردم  که باید علل اضطراب و ترس و ضعف درسی این دو دانش آموز را بررسی کنم و راههای حل مشکل آنها را بیابم .به یاری همکاران دیگر و معلمان سالهای قبل این دانش آموزان،مدیر ،معاون،ووالدین توسل جستم  تا شاید بتوانم در حل مشکل آنها موفق باشم.

چگونگی اجرای راه حلها به قرار زیر می باشد:

1)    به دانش آموزان ضعيف تو صیه شد که بدور از هر گونه اضطراب و ترس در کلاس حاضر باشند.

2)    در هنگام گفتن املاء ، به معلم نگاه کرده ،بعد از شناختن کامل کلمه آن را بنویسند

3)    از عوامل مُخل دوری کرده و چهارچشمی متوجه معلم و تابلو باشد.

4)    اشکالات درسی را از معلم سوال کنند.

5)    ارتباط با اولياي دانش آموزان ،خصو صاً الهام ،و تاکید بر رسیدگی بیشتر بر آنها

6)   توجه ويژه به دانش آموزان ضعيف  در گفتن املاء

7)    ارجاع لیلابه پزشک و روانپزشک جهت درمان و مداوا

نتیجه تحقیق بدین ترتیب شد :از بررسی اقدام و طرح جدیدبر روی دو نفر از دانش آموزان معلوم شد که تغییراتی در آنها ایجاد شده است ،از جمله اینکه سر جلسات کلاس خصوصاًزنگ املاءدچار ترس و اضطراب نمی شوند و با علاقه و بدون دلهره  و تشویش در کلاس حاضر می شوند.و همچنین دیگر دانش آموزان نیز متوجه تغییر حالت محسوس آنها شده اند . حتیّ معاون مدرسه می گوید این دو دانش آموز  در زنگهای تفریح بیشتر از گذشته با دیگران بازی میکنند و رفتار اجتماعی آنها نیز تغییر کرده ست.

مقدمه:

خداوند بزرگ را سپاسگذارم،که بر من منّت نهاد و توفیق داد ،تا بتوانم پژوهشی در مورد حل مشکل دو نفر از دانش آموزان کلاس چهارم انجام دهم.امیدوارم پژوهش انجام یافته توسّط این  جانب مورد قبول  و استفاده ی ،کلیه ی علاقه مندان به امر  پژوهش بوده تا با بهره مندی  از نکته نظرات همکاران محترم در امر پژوهش بتوانیم درحل مشکلات دانش آموزانمان ،موفق باشیم و هر روز قدمهایی جدید در این راه بر داریم.چون همه ی ما معلمان به اتفاق معتقدیم که:

هدايت دانش آموزان به سوي يادگيري امري است قانونمند كه خارج از چارچوب قوانين يادگيري روان شناسي فرد هرگز اتفاق نخواهد افتاد، بنابراين اگر بخواهيم يادگيري در دانش آموزان اتفاق بيفتد بايد خود را به اصول آن مجهز نمائيم. مطالعات و مشاهدات نشان داده است كه استفاده از سليقه ها و تجربيات فردي بدون شناخت اصول يادگيري نه تنها در عمل موفق نبوده اند، بلكه در بسياري از مواقع تحت عنوان روش هاي سنتي موجب بي رغبتي، ترس و فرار دانش آموزان از محيط آموزشي كلاس و مدرسه شده است كه مسئوليت اين نوع اتفاقها مستقيماً به عهده معلمي است كه در راستاي ماهيت پويايي تعليم و تربيت حاضرنيست به مهارت ها و دانش خود در زمينه تدريس آموزش و يادگيري بيفزايد. «روشهاي سنتي تدريس و آموزش اساساً تدريس را عمل «بيان» و عرضه واقعيت ها و اطلاعات به دانش آموزان قلمداد مي كنند. درست مثل پركردن يك ليوان خالي. اين روش ها در ايجاد مهارت هاي سطح پايين موفق بوده اند، اما عموماً در پرورش دانش و توانايي هايي كه دانش آموزان براي زندگي روزانه خود نياز دارند، ناموفق بوده است.

معلم بايد همواره جوي حمايتي و تشويق كننده ايجاد كند تا دانش آموزان فعالانه درفرآيند ياددهي- يادگيري شركت كنند. علاوه بر اين معلم بايد انتظارات خود را از دانش آموز به روشني به وي منتقل كند. در چندين تحقيق مشخص شده است كه انتظارات معلم و توانايي انتقال مؤثر اين انتظارات به دانش آموزان با پيشرفت تحصيلي آنان ارتباط دارد، معلمان مسئوليت پذير پاسخ گويي شخص دانش آموزان را براي تلاش در نايل شدن به آن انتظارات، مورد تأكيد قرار مي دهند. بهترين روش براي فعال كردن دانش آموزان اين است كه در اجراي فعاليت ها براي آنان حق انتخاب و ابراز عقيده قايل شويم. به آنها فرصت دهيم تا ايده هاي خود را بيان كنند و درباره فعاليت هايي كه مي خواهيم انجام دهيم جوياي نظرشان شويم.

درس املا در دوره ابتدايي اهداف زير را در بر مي گيرد:

1ـ آموزش صورت صحيح نوشتاري كلمه ها و جمله هاي زبان فارسي

2ـ تشخيص اشكالات املايي دانش آموزان و رفع آن ها

3ـ تمرين آموخته هاي نوشتاري دانش آموزان در رونويسي

توصيف وضعيت موجود (مواد پژوهش و روشها)

اینجانب طاهره جهانگیر آموزگار  پایه ی چهارم و با مدر ک لیسانس در  دبستان عفت که یکی از شهرکهای شهر عجب شیر است، با سابقه ی بیست سال در کلاس 32 نفری تدریس می نمایم. این مدرسه جزء بهترین مدارس شهر عجب شیر می باشد به طوری که از بدواستخدام یکی از آرزوهای من این بوده است که روزی در این مدرسه تدریس بنمایم.

در همان روزهای ورودم به کلاس با دانش آموزانی  مواجه شدم که از نظر درس و مسائل تربیتی  مشکلی نداشتند .امّادر این میان در زنگ املا  دو نفر از دانش آموزان (به نام های الهام سید کریمی ولیلا فرخی)توجه مرا به خود اختصاص دادند،که بسیار ضعیف عمل می کردند. مخصوصاً يكي از آنها به نام  الهام سید کریمی كه از ده كلمه، هشت كلمه را غلط مي نوشت. اين امر مرا به آن واداشت تا با پيگيري مجدانه علت را دريابم،چون آنهادر پايه اي قرار داشتند كه بايد كاملاً حروف را مي دانستند درصورتي كه اين طور نبود.وآنها اكثر حروف را نمي شناخت .با دقتي كه در چند مرحله تصحيح اوراق املايي كردم بيشتر ضعف هاي آنها را پيدا كردم و بعد از بررسي تكا ليف شب متوجه شدم كه آنهادر نوشتن تكاليف هم دچار مشكل هستند. ودرانجام تكاليف خيلي بي دقّتي مي كنند وشايد هم يكي از دلايل اين امر بد خط بودن آنها بود  چون وقتی از آنها خواستم نوشته ی خود را بخوانند نمي توانستند بخوانند .

همچنين یکی از آنهااز نظر روحي داراي شرايط منا سبي نبود وخيلي عجول بود وبه مطالب با دقّت نگاه نمي كرد تا آن را بهتر ياد بگيرد .واز خواندن موضوع انشاي فارسي خود سر كلاس خود داري مي كرد ومن نیز با توجه به سابقه ی تدریس و وجدان کاری که لازمه ی شغل معلمی می باشد. وبا توجه به اینکه مقطع ابتدايي زير بناي مقاطع ديگر تحصيلي مي باشد در صدد بر آمدم  تابا استفاده  از راههای اصولی و روانشناسی در صدد حل این مشکل بر آیم.

 

الهام دارای قدی بلند و اندامی درشت است و اکثراًدر ردیف چهارم،یا پنجم می نشیند.

 

لیلادارای قدی کوتاه و اندامی ضعیف می باشد و در ردیف اول یا دوم کلاس می نشیند.

استفاده از نظرات روانشناسی در این زمینه:مسئله ی نا توانایی های یاد گیری از مسائل مهم تربیتی و آموزشی می باشد ،که وظیفه ی معلم را سنگینتر و دشوارتر می کند.چرا که از نظر روانشناسی  تربیتی یکی از مهم ترین ارکان یادگیری ،توجّه به ویژگیهای یاد گیرنده یا متربی است . بدون تردید چگونگی  ویژگیهای زیستی ،ذهنی،عاطفی و روانی  دانش آموزان در تکوین شخصیّت ،قدرت یادگیری و پیشرفت تحصیلی آنان بیشترین تا ثیر را دارد. بنا بر این از آنجا که از مهم ترین مسئو ولیتها  ورسالتهای خطیر ما معلمین  تو جّه به ویزگیها و تفاوتها ی دانش آموزانمان می باشد بنده نیز با استناد به نظریات روانشناسان در حل مشکل دانش آموزانم ،خصو صأ از نظرات روانشناسان محترم جناب آقای دکتر غلامعلی افروز  در کتاب روانشناسی تربیتی و آشنایی با تعلیم و تربیت اسلامی  نوشته ی مجید رشید پور و کتابآداب تعلیم و تعلّم در اسلام نوسته ی دکتر سیّد محمد باقر حجّتی بهره جسته و در این زمینه توانستم در حل مشکل دانش اموزانم مفید واقع شوم.

چرا که با استفاده از نظرات روانشناسی بود که در یافتم:

علل ضعف این دو دانش آموز دردرس املاي فارسي به شرح زير می باشد.

1)   بسیاری از کلمات را بی آنکه یاد بگیرند حفظ کرده بودند .

2)   والدین این دو دانش آموزاز تحصیلات ابتدایی هم بی بهره بودند

3)   یکی از دانش آموزان از وجود مهر مادری نیز بی بهره بود.

4)   بسیاری از حروف الفباي فارسي را نمي شناختند ويا اشتباه مي گرفتند.

بعد از مشاهدی اولیه ی مشکل املایی  در یافته های خود پی بردم  این دو دانش آموز از لحاظ نوشتن املاء وهمچنین و جود غلطهای املایی تفاوتهای زیادی نیز دارند.

 

 

 

 

 

 

 

گرد آوری اطلاعات:

بعد از یافتن بعضی ازعلل ضعف املایی در صدد آمدم که از خانواده ی دانش آموزان نیز اطلاعاتی داشته باشم بدین جهت ابتدا از مدیر مدرسه در خواست نمودم که خلاصه ای ازویژگیهای خانوادگی آنهارا به طور محرمانه در اختیارم بگذارد.در این یافته نیز به شواهدی منطقی تر پی بردم که می توانست مرا در کارم کمک کند.و آن اینکه :

الهام

چندین سال بود که در خانه ی پدر بزرگش زندگی می کرده است

1)   آنها در خانواده چهار خواهر هستند و برادر نیز ندارند.

2)   پدرش در نانوایی پادگان کار می کند وشغلی تقریبا" دولتی دارد.

3)   اودارای نامادری است .امّا خیلی بهتر از مادر بزرگ و پدر بزرگ اش هستند به طوریکه وضع الهام از هنگام آمدن نا مادری بهتر شده  است.

لیلا

1)   فرزند اوّل خانواده است.

2)   پدرش کارگر و مادرش خانه دار می باشد.

3)   از نظر بدنی ضعیف است به طوریکه بیشتر مریض می شود.

4)   ازلحاظ مالی در طبقه ی پایین قرار دارد.

سپس از مدیر مدرسه خواستم تا نمرات کلاس سوّم آنها را در اختیارم قرار دهد نمرات انها به این قرار بود.

تجزیه وتحلیل اطلاعات و  یافته ها:

پس ازبررسی مدارک وبحثهاونظرات و پیشنهادات مطرح شده وپس از مطالعه نمرات و بحث هاي با معلم پايه اول , دوم وسوّم والدين صورت گرفت و راه هاي متعددي جهت تقويت املاي آنان مورد بررسي قرار گرفت و همچنین عوامل را گرد آوری و طبقه بندی نمودم واز کتابهای روانشناسی  رشد و روانشناسی ،تربیتی و کاربری و تجربیات خودم و همکارانم چاره ای اندیشیده  و را ههای مفید و مناسبی فهرست نموده ودر حل مشکل دانش آموزانم  به کار بستم. و خلاصه يافته هاي حاصل از تجزيه و تحليل به شرح زير تدوين گرديد.

خلاصه يافته هاي اوليه

         برخي از علل ضعف دانش آموزان در درس املا ه  به شرح زير بود :

o       این دو دانش آموزبيش از دو سوم حروفات الفباي فارسـي را نمي شناختند ویا آن ها را اشتبـاه مي گرفتند.

o       معلم پايه اول علل اصلي ضعف یکی از  آنان را(لیلا) , غيبت بيش از اندازه به سبب بيماري ذكر نمودند.

o       تحصيلات كم والدين هر دو دانش آموز ( زير پنجم ابتدايي ) و عدم آشنايي آنان با اصول روان شناسي جهـت رسيـدگـي بـه فـرزنـدشـان متناسب با استعداد آنان , يكي ديگر از علل ضعف دانش آموزان مي باشد.

·        الهام نیز با توجه به اینکه بهترین سالهای زندگی خود را بدون مادر سپری کرده است ،فر صت یادگیری بهتر در سالهای اولّیه تحصیل را از دست داده است .معلمی دلسوز را می طلبد که این فر صتهای رفته را تا می تواند احیا نماید.

چگونگی اجرای راه های جدید :

به منظور اجرای دقیق راه حل های به دست آمده و رفع مشکل یادگیری این کودکان ابتدا سعی نمودم در امر یادگیری هر مفهوم مستقیما آنان را با موضوع یادگیری درگیر نمایم و متوجه شدم برای یادگیری بیشتر مفاهیم املایی، این کودکان احتیاج به یادگیری بهتر حروف الفبای فارسی دارند . هر روز ودر هر جلسه قبل از گفتن املای دسته جمعی با این دو دانش آموز تمرینهایی صورت می گرفت تادر گفتن املای دسته جمعی مشکل جدی نداشته باشندو گاهی می شد  که به آنها می گفتم هر جا اشکال داشتید می توانید کتاب را باز نمایید. همچنین این دو دانش آموز را جدا از هم  امّا در بین دو دانش آموز زرنگ نشاندم و به آنها محرمانه گفتم آگر خواستند به املای شما نگاه کنند ،مانع نباشید. و به این صورت پله های اول اعتماد به نفس را در آنها پروراندم وروز به روز شاهد اخذ نمرات قابل قبول از طرف دانش آموزانی شدم که در اول سال جز چند کلمه نمی دانستند.

گرچه با طرح هایی که کم و بیش در کلاس درس به ابتکار خود یا با استفاده از نظرات ارائه شده توسط همکاران یا با بهره بردن از مطالعه کتاب های گوناگون اجرا نمودم پیشرفت قابل ملاحظه ای در روند یادگیری کودکان ضعیف ایجاد شداما همچنان لازم بود مقایسه ای بین دو گروه در قالب ارزشیابی از دانش آموزانی که به نظر من از ابتدا حروف را درک می کردند و دانش آموزانی که ضعیف قلمداد می شدند و احتیاج به تمرین خاص داشتند انجام گیرد و در این مقایسه مشاهده نمودم که در املایی که بطور یکسان بین دانش آموزان کلاس گفته شده به نسبت زیادی موفق به افزایش درجه نمره دانش آموزان شده ام .در این آزمون مقایسه ای نمرات دانش آموزان مشکل دارم به شرح زیر بود:

با دعوت از اولياي دانش آموزان تصمیم گرفته شد كه بصورت خصوصي در روزانه يك ساعت در ساعت مقرر به آنان ( دانش آموزان ) تدريس شود  در مرحله اول حروف الفباي فارسي تدريس و تمرین شد و در هر روز تعدادي از حروفاتي كه دانش آموزان در آن اشكال داشتند تدريس مي شد و آنان به كلمه سازي با آن حروف مي پرداختند .در این روش از کارتهای تند خوانی حروف الفبا نیز استفاده می شد.

 بدین صورت هر روز کلماتی جدید  آموخته می شد، بطوریکه بعد از چند روز کتابهای بخوانیم آول و دوّم و سوّم خوانده شد وقتي كه دانش آموزان در خواندن درس جديد مهارت كافي بدست مي آوردند . مرحله نوشتن آغاز مي گرديد . سعي مي شد هنگام نوشتن متني , متن ها خوانده شده بعد نوشته شود . اين كار ادامه داشت و روز به روز پيشرفتي در وضعيت دانش آموزان مشاهده مي گرديد خوشبختانه بعد از حدود دو ماه دانش آموزان مشكل دار , طوري پيشرفت كردند كه معلمان پايه های قبلی باورشان نمي شد كه اين دانش آموزان , همان دانش آموزان قبلی هستند . شركت در بحث هاي كلاس , پيشرفت در سايردرسها، نتيجه تقويت آنها در درس املا بود .

جهت تشويق این  دانش آموزان كه مدير مدرسه جوايزي را به آنان داد . اولياي دانش آموزان هم خيلي خوشحال بودند .

نمرات دانش آموزان ضعیف دراوایل سال تحصیلی و قبل از اجرای طرح:

 

نمرات دانش آموزان ضعیف بعد از اجرای طرح ودر آ

آزمون نوبت آخر

 

 

راههای پیشنهادی:

1)   زمان اختصاص یافته به درس املاءوفارسی كم بوده و باید  براي تدريس و آموزش املاي فارسي در پایه های پایینی ساعات بیشتری در نظر گرفته شود که باید با نظر مسئولین محترم در بودجه بندی دروس به این ضعفها نیز توجّه شود.

2)   اضطراب دانش آموز قبل از املاي فارسي باید بر طرف گردد

3)   تخصصي نمودن تدريس در مقطع ابتدايي

4)   حروف و صدا ها باید کاملا شناخته شده باشند

5)   معلم در هنگام گفتن املا ءبه تفاوتهای دانش آموزان  توجه کند

6)   بچه ها چيزي را كه تلفظ مي كنند مي نويسند .به همين دليل توصيه مي شود هنگام نوشتن به لب هاي معلم نگاه كند

7)   جا گذاشتن كلمه كه ممكن است باز هم از طریق آرام تلفظ کردن معلم قابل حل باشد

8)   بر خورد علميو منطقی با ضعف و اختلالات املايي دانش آموزان

9)   انجام آزمون هاي استاندارد در زمينه ديداري و شنيداري قبل از ورود به دبستان

10)وجود مشاوران تحصیلی در مدارس ابتدایی،بسیار ضروری تر از مدارس راهنمایی و دبیرستان می باشد که مسئولین محترم در این مورد کم لطفی میکنند.

ارزیابی  از طرح :

این نتایج برای من معلم بسیارامید وار کننده بود ،اما دراین آزمونها آنچه برای من مسئله را کمی پیچیده تر نمود ،این بود که دریافتم الهام از لحاظ بینایی شاید هم از نظر شنوایی مشکل داشته باشد، چون زمانی که املا یا هردرس دیگررا با صدای بلند می گفتم نتایج بهتری داشت بدین سبب با همکاری مدیر مدرسه و مربی بهداشت اورا به مر کز بهداشت و در مان شهرستان معرفی نمودیم و با تماسهایی که با مسئولین بهداشت داشتیم در یافتم که تشخیص ام درست بوده و الهام نیاز به درمان دارد.

گفتنی است که پس از اجرای طرح دانش آموزان مشکل دار من هم از نظر روحی و هم از نظر درسی پیشرفت چشمگیری داشتندو تصاویری که در روزهای آخر سال از آنها گرفته شده است دلیلی بر این ادعاست.

 

 

                                                    
            

وضع روحی و درسی دانش آموزان پس از اجرای طرح بسیار رضایت بخش و امیدوار کننده بود

 نتیحه گیری:

1)گروههاي درسي نقش عمده اي در آشنايي و يادآوري روش تدريس املا را برعهده دارند. تا زماني كه دانش آموزان در مهارت خواندن پيشرفت نكرده اند  صحبت از املا و املا گفتن بي مفهوم خواهد بود.

2)در انتخاب معلمان باید توجه داشت ، معلمان پايه اول از بين معلمان فعال، نیروی جوان ،دارای تحصیلات بالاتر و پر انرژي  صورت بگیرد که این امركمك موثري به تقويت املا دانش آموزان مي نمايد

3)اگر معلمان درس املا را همان طور كه جدي مي گيرند روش تدريس آن را نيز مطابق با روش تدريس ها ارائه شده در كتاب هاي مراكز تربيت معلم تدريس كنند, به نظر مي رسد دانش آموزان مشكلي در اين درس نخواهند داشت... هر چه تعداد شاگردان يك كلاس مخصوصاً پايه اول كمتر باشد معلم مربوطه وقـت بيشتري بـراي رسيدگي به دانش آموزان ضعيف در املا خواهد داشت.

در صورتی که در کلاس 32نفری این امر بسیار مشکل می باشد.كمك گرفتن از اوليا فقط براي تكرار و تمرين بيشتر مي تواند در تقويت املا موثر باشد.

 4)اگر پایه تدریس املا و فارسی بر انتقال معلومات به دانش آموزان استوار نباشد و به یک نظام تحقیقی و فعال که کودکان محور اصلی در این راستا هستند ، توجه شود .یادگیری بهتر و عمیق تر و پایدارتر صورت می گیرد.

)اگر محتوای مطالب کتابهای درسی را با فعالیت های ذهنی کودک منطبق سازند اگر کلاس درس  املاء طوری اداره شود که دانش آموزان با تلاش خود و با راهنمایی معلم به اهداف آموزش نائل شوند یادگیری بهتر و آسان تر صورت می‌پذیرد

 

نظر اولیای مدرسه

پرونده بهداشتی دانش آموزان

پرونده ی دانش آموزان

رخشان ،فریدون ،فریار اکبر .نا توانیهای یادگیری.اصول نظری،تشخیص وراهبردهای آموزشی-زمستان1367

ماهنامه ی آموزشی رشد تکنو لوژی آموزشی.دوره ی هیجدهم

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                               

 

بسمه تعا لی          سنجش آغازین کلاس چهارم در بد و ورود به پایه جدید بر مبنای کتب پایه سوم

 نام و نام خانوادگی............                                                                                    تاریخ آزمون:3/7/87

 

                                  

 

 

نمره از بیست

 

                                                                                                                

 

 

 

                                                                              آموزگارتان: 

 

نمر ه با عدد.......................

نمره با حروف.....................

 

 

ادامه مطلب