گروه درسی پایه ی چهارم منطقه ی عجب شیر

                                                             

موجودات زنده با موجودات غير زنده متفاوتند. آجر، صندلي و كتاب جزء موجودات غير زنده و پروانه، درخت و گنجشك جزء موجودات زنده هستند. رشد، حركت و توليد مثل از مهم ترين تفاوت هاي موجودات زنده و غير زنده مي باشد. 

سلول چيست؟

بدن ما و همه موجودات زنده از واحدهاي بسيار كوچكي به نام سلول ساخته شده است. سلول واحد ساختماني بدن است.

ساختمان سلول: براي ديدن سلول به دليل كوچك بودن آن، بايد از وسيله اي به نام ميكروسكوپ استفاده كنيم. با ميكورسكوپ مي توان همه چيز را بيشتر از 1000 برابر بزرگ كرد.

هر سلول 3 بخش دارد:

 1- پوسته، 2- سيتوپلاسم و 3- هسته. پوسته مانند پوششي در اطراف سلول كشيده شده است. سيتوپلاسم، مايع غليظي است كه تمام سلول را پر مي كند. يك هسته كوچك نيز در داخل سيتوپلاسم است. شكل و اندازه سلول ها با هم متفاوت است.

در ساختمان برگ دو نوع سلول مشاهده مي كنيم كه هر يك كار معيني انجام مي دهند. سلول ها از غذايي كه وارد آنها مي شود استفاده مي كنند و در صورت آسيب ديدن آنها تقسيم مي شوند و سلول جديدي را به وجود مي آورند و اينك ار تا پايان عمر ادامه دارد.

سلول ها كار هاي مختلفي انجام مي دهند. مثلاً سلول عصب (انتقال پيام) سلول استخوان (استحكام) سلول ماهيچه (حركت) و سلول روده (جذب) غذا را به عهده دارند.

 

شباهت هاي سلول ها:

 1- همه سلول ها سه بخش اصلي (پوسته،هسته، سيتوپلاسم) دارند.

 2- همه سلول ها رشد مي كنند.

 3- همه سلول ها تقسيم مي شوند.

در برگ دونوع سلول وجود دارد:  

1- روي برگ از سلول هاي نازك و پهن تشكيل شده

 2- در درون برگ سلول هاي مستطيلي كه سبزينه دارند وجود دارد.

 پرسش هاي بخش 1

سوالات چهارگزينه اي:

 پاسخ صحيح را با × علامت بزنيد:

1- كداميك از موارد زير در بدن تمام موجودات زنده وجود دارد؟ الف)   استخوان   ب)   ماهيچه      ج)سلول           د)پوست    

2- رشد بدن انسان به سبب چيست؟  الف)  ورزش كردن       ب)    استراحت كردن   ج) تقسيم سلول ها     د) كش آمدن سلول ها   

3- پوششي كه در اطراف سلول ها وجود دارد چه ناميده مي شود؟ الف)  استخوان  ب) پوسته      ج) سيتوپلاسم      د)  هسته    

4- ساختمان بدن كدام موجود زير از تعداد سلول بيشتري تشكيل شده است؟ الف)  شتر    ب)    پلنگ      ج) خروس    د)  مورچه 

5- مايع غليظي كه سلول را فرا گرفته است چه نام دارد؟   الف)  پوسته       ب)سيتوپلاسم     ج) ماده سلولي    د) هسته 

6هسته ي كداميك ازسلولهاي زيرنسبت به سلولهاي ديگر كوچك تراست؟

الف)سلول استخوان   ب) سلول عصب   ج)  سلول ماهيچه - د) سلول روده      

سوالات تشريحي

 به سوالات زير پاسخ كامل دهيد:

1- چه تفاوت ها و چه شباهت هايي در بين سلول هاي مختلف بدن انسان ديده مي شود؟

همه سلو لها از نظر رشد، تقسيم سلول و احتياج به غذا شبيه هم هستند. ولي تفاوت آنها در شكل، اندازه و نوع كاري است كه انجام مي دهند.

2- چهار نمونه از سلول هاي بدن را نام ببريد و وظيفه هر يك را بنويسيد؟

سلول عصب (انتقال پيام) - سلول روده (جذب غذا) - سلول ماهيچه (حركت) - سلول شش (جذب اكسيژن)

3- سلول گياهي با سلول جانوري چه تفاوتي دارد؟

سلول گياهي دو پوسته دارد به همين دليل محكم تر از سلول هاي جانوري است.

4- سلول ها چگونه زياد مي شوند     تقسيم سلولي

5- سلول از چه قسمت هايي تشكيل يافته است؟      پوسته،       سيتوپلاسم،          هسته

6- كدام عمل در مورد بيشتر سلول ها تا آخر عمر صورت مي گيرد؟   تقسيم شدن

 

 

گياهان مي توانند با استفاده از موادي كه از زمين و هوا مي گيرند، غذا بسازند. قسمتي از غذاهايي كه مي خوريد از گياه و قسمت ديگر از جانور به دست مي آيد، جانواران از گياهان تغذيه مي كنند و اگر گياه نباشد زندگي انسانها و جانوران از بين مي رود.

آنچه براي غذاسازي لازم است:

سبزينه يا كلروفيل:

 ماده اي سبز رنگ است كه در برگ وجود دارد و گياهان با كمك اين ماده در برگ هاي

خود غذا مي سازند. 

دي اكسيد كربن:

گازي است كه براي غذاسازي لازم است. مواد سوختني هنگام سوختن، گاز دي اكسيد كربن توليد مي كنند. ما نيز مقداري از اين گاز را با هواي داخل شش ها به بيرون مي فرستيم. دي اكسيد كردن گازي است كه از سوختن مواد مختلف ايجاد مي شود و در هوا وجود دارد و از راه سوراخ هاي كوچكي كه در برگ گياه است به نام روزنه وارد گياه مي شود. 

آب:

 آب به وسيله ريشه از زمين گرفته مي شود. خاك با آب نمناك مي شود و ريشه گياه به وسيله تارهاي باريكي كه دار د آب را جذب مي كند و به برگ مي رساند.

خاك: گياهان سبز مواد معدني را كه در خاك وجود دارد و در آب حل مي شوند از ريشه مي گيرند و همراه آب به برگ هاي خود مي رسانند. آهن يكي از مواد معدني است كه مقدار آن در گياه ذرت و بدن انسان به نسبت مساوي وجود دارد ولي در خاك بيشتر است و موجب رشد گياه مي شود.

نور خورشيد:

 نور خورشيد براي غذاسازي گياه لازم است. گياهان در تاريگي نمي توانند رشد كنند.

سفر آب از ريشه تا برگ: در ساقه و برگ، لوله هاي بسيار باريكي وجود دارد كه آب از راه آنها از ريشه به برگ مي رسد. به اين لوله ها آوند مي گويند. بعضي  از آوندها غذايي را كه در برگ ساخته شده است، به داخل ميوه يا ريشه انتقال مي دهند تا در آنجا ذخيره شود.

پرسش هاي بخش 2

پاسخ صحيح را با علامت × مشخص كنيد.

1- گياه چگونه آب را جذب مي كند؟  الف)به وسيله برگ ب) به وسيله ميوه ج) به وسيله تارهاي ريشه   د)به وسيله ساقه      

2- محل غذاسازي در كدام قسمت گياه انجام مي شود؟    الف) ريشه          ب) ساقه        ج)  برگ    د) ميوه  

3- غذاي اندوخته بوته گل سرخ در كدام قسمت گياه ديده مي شود؟ الف)ريشه              ب)    ساقه               ج) برگ     د)  گل  

  

4- در بين گياهان زير كداميك در عمل غذاسازي فعال تر هستند؟

الف) گل گلايل           ب) گندم                ج) خيار              د)   درخت گردو  

5- آب چگونه به قسمت هاي مختلف گياه مي رسد؟

الف)از راه آوند- ب)    از راه تارهاي نازك ريشه ج)  از راه هوا       د)از سوراخ هاي ريز برگ    

سوالات تشريحي:

به سوالات زير پاسخ كامل دهيد؟

1- كدام گروه از موجودات زنده مي توانند براي خود غذا بسازند؟ گياهان سبز

2- گياه در كدام  اندام خود غذا مي سازد؟ در برگ 

3- رگه هايي كه در برگ گياه مي بينيد چيست؟ آوند 

4- گياهان براي غذاسازي به چه چيزهايي نياز دارند؟سبزينه - دي اكسيد كربن - آب - خاك - نور خورشيد

5- آيا نوع آب و خاك در شد گياه اثر دارند؟بله، در شمال ايران كه خاك حاصلخيزي  دارد، گياهان بيشتري رشد مي كنند. 

6- چند گياه نام ببريد كه در برگ خود غذا ذخيره مي كنند؟ كاهو و كلم

7- در كدام يك از اين گياهان كار غذاسازي شديدتر است؟ چرا؟ گوجه فرنگي، بوته گندم، بوته گل سرخ

بوته گوجه فرنگي. چون در مدت كوتاهي محصول زيادي مي دهد و ميوه آن محتوي مواد غذايي فراوان است.

8- آيا خود گياه از اندوخته اش استفاده  مي كند   ؟ خير، اندوخته گياه، غذاي اضافي است كه به مصرف ساير موجودات زنده مي رسد.

 

 

گياهان موجودات پر ارزشي هستند كه هم غذاي خودشان را مي سازند و هم منبع اصلي غذاي جانوران و انسان مي باشند. آدميان نخستين، ريشه، برگ، ميوه و دانه هاي خوراكي را جمع مي كردند و مي خورند. بعدها انسان مي انديشيد كه مي تواند گياهان مفيد را پرورش دهد. پس كار كشاوري يعني پرورش دادن گياهان مفيد.

 شخم زدن:

كشاورزان از هزاران سال پيش تاكنون زمين را براي كاشتن، شخم مي زنند. در ابتدا اين كار با دست انجام مي شد. بعدها از گاو و اسب استفاده شد. امروزه تراكتور جاي جانوران را گرفته است.

آب دادن:

به جهت وجود آب كم در ايران، كشاورزان براي صرفه جويي در مصرف آب، گياهاني را مي كارند كه با كمك آب باران و برف رشد كرده و محصول دهند و نياز به آبياري نداشته باشند. به اين گونه كشاورزي ديم كاري مي گويند؛ مانند كشت گندم.

از بين بردن علف هاي هرز:

علف هاي اضافي كه در لابه لاي گياهان كاشته شده مي رويد. علف هاي هرز گفته مي شود. از بين بردن اين علف ها كار زيادي مي طلبد.

 مبارزه با آفت ها:

بعضي از حشرات كه گياه خوار هستند دسته جمعي به مزرعه ها حمله مي كنند و قسمتي از محصول را مي خورند. براي دفع حشرات مزاحم يا آفت ها، مواد حشره كش ساخته شده است. به دليل اينكه مواد سمي هستند. دانشمندان از جانوراني مانند عنكبوت يا سوسك بهره مي گيرند.

 محصولات گوناگون:

بعضي از محصولات مانند گندم در بيشتر استان ها به عمل مي آيد. اما بعضي محصولات ديگر مانند خرما، برنج و انگور در بعضي مناطق رشد مي كنند. مثلاً برنج در جايي به دست مي آيد كه آب فراوان داشته باشد و خرما در آب و هواي گرم به دست مي آيد.

 نوشيدني ها:

بعضي از گياهان به صورت دم كرده و نوشيدني مصرف مي شوند مانند چاي، و قهوه؛ و بعضي از محصولات ديگر را براي خوش طعم كردن غذا استفاده مي كنيم مانند انواع ادويه ها كه بيشتر در كشورهاي گرم و مرطوب به دست مي آيد.

 داروها:

 مردم از زمان هاي دور، بعضي گياهان را به دليل اثرات داروئي آنها مصرف مي كردند. مانند خاكشير يا دانه به. امروزه هم از گياهان دارويي استفاده هاي بسياري مي شود.

 

 رنگ ها:

 گياهان در صنايع رنگرزي هم استفاده مي شوند. رنگرزي در استان هايي كه قاليبافي دارند رواج دارد كه براي رنگ كردن پارچه يا پشم به كار مي رود. از چوب براي تهيه ميز، تخته، پنجره و ساير وسايل استفاده مي كنند.

 پرسش هاي بخش 3

 درستي يا نادرستي جملات زير را معلوم كنيد:                                                                                                                                               نوعی کنه

1-       كار مبارزه با آفت ها، هميشه و در همه دوران زندگي آنها مؤثر است.  الف)درست              ب)نادرست

 2- بيشتر كشاورزان براي شخم زدن زمين هاي پهناور از تراكتور استفاده مي كنند. الف)درست         ب)نادرست 

3- كار كشاورزي يعني پرورش دادن گياهان مفيد . الف)درست           ب)نادرست

4- پرندگان كوچك در خوردن حشرات مزاحم و آفت ها مؤثر هستند.  الف)درست           ب)نادرست

 پررسش هاي تشريحي:

به پرسش هاي زير پاسخ كامل دهيد:

1-وقتي مي خواهيم زمين را براي كاشتن آماده كنيم ابتدا چه عملي را انجام مي دهيم؟   ابتدا زمين را شخم مي زنيم.                                                                                   آفت کشاورزی

2- براي كاشت يك گياه بايد چه كاري انجام داد؟

ابتدا بايد زمين را براي كشت آماده كرد و شخم زد. بعد دانه ها را پاشيد و سپس زمين را آبياري كرد. مرحله بعدي در آوردن گياهان هرز از داخل زمين است تا زماني كه به رشد كامل خود برسد.

3- اصلي ترين غذاي انسان را چه گياهاني تشكيل مي دهند؟  گندم، برنج، سيب زميني

4- ياد گرفتن كشاورزي چه اثري در زندگي انسان داشت؟توانست محصول بيشتري توليد كند و براي زمستان خود غذا ذخيره كند. ديگر مجبور نبود تمام قسمت هاي گياه را بخورد. بلكه از هر گياهي قسمت هاي مفيد را مي خورد. 

5- آيا استفاده زياد از تراكتور براي زمين هاي كشاورزي پهناور مضر است؟  بله. چون تراكتور عميقاً جاي خاك را عوض مي كند و خاك هاي سطح رويي كه مواد غذايي بيشتري دارند به سطح زيرين انتقال پيدا مي كنند. استفاده زياد از تراكتور براي زمين مفيد نيست.

6- كدام محصول را حتماً بايد با كشت آبي زياد نمود؟ برنج

7- چه محصولاتي در ناحيه كوهستاني بيشتر رشد مي كنند؟  گردو، بادام، درختان ميوه

8- ادويه در چه نوع آب و هوايي به دست مي آيد؟  گرم و مرطوب

9- چه گياهاني را مي شناسيد كه مصرف دارويي  و رنگرزي دارند؟  دارويي: گل ختمي، گل بنفشه، نعناع

رنگرزي: حنا، گردو، انار، پوست پياز، روناس

 

                                                                                                              

 دانستيد كه جانوران را به دو دسته مهره داران و بي مهرگان تقسيم مي كنيم.

 جانوران مهره دار:

مانند ماهي ها، دوزيستان، پرندگان و غيره كه بدنشان داراي اسكلت از جنس استخوان است.

 جانوران بي مهره:            

جانوراني هستند كه در بدنشان اسكلت استخواني وجود ندارد. بي مهرگان دسته بزرگي  از جانوران را تشكيل مي دهند مانند مرجان ها، نرم تنان، خارتنان و حشرات و …

 كرم ها و بند پايان:

گروه كرم ها و بندپايان گروه بسيار بزرگي از بي مهرگان هستند كه دانشمندان آنها را به طبقات كوچك تر تقسيم كرده اند.

كرم ها از لحاظ شكل به سه گروه تقسيم مي شوند:

1- كرم هاي پهن.   2- كرم هاي لوله اي.     3- كرم هاي حلقوي

كرم هاي پهن مانند كرم كدو، بدنشان از قطعه هاي پهن تشكيل شده است. يك نوع از كرم كدو در روده انسان زندگي مي كند و به اين موجود كه غذاي مورد نياز خود را از بدن موجود زنده ديگر مي گيرد، انگل مي گوئيم.

كرم هاي لوله اي مانند آسكاريس بدن باريكي دارند. كرم آسكاريس در داخل روده انسان زندگي مي كند و در همانجا تخم ريزي مي كند. تخم ها همراه مدفوع از روده خارج شده و محيط را آلوده مي كنند. تخم آسكاريش از راه سبزيجات نشسته و آب آشاميدني آلوده به بدن منتقل مي شوند.

يكي ديگر از كرم هاي لوله اي انگل كرمك است. كرمك در انتهاي لوله گوارش كودكان رشد مي كند و باعث خارش شديد مي شود.

كرم هاي حلقوي: بدن اين كرم ها از حلقه هاي زيادي درست شده است. مانند كرم خاكي. اين كرم براي يافتن غذا در خاك حركت مي كند و براي باغچه و زمين كشاورزي مفيد است زيرا خاك را جابه جا مي كند و هوا را به ذرات خاك مي رساند.

 بندپايان:

بندپايان شامل حشرات، عنكبوت ها، خرچن گها و هزارپاها مي باشند. نمونه هايي از بندپايان در جنگل، دريا و حتي خانه ها يافت مي شود مانند مورچه، پروانه، خرچنگ، هزارپا و … بندپايان فراوان ترين گونه جانوران بي مهره هستند.

حشرات 6 پا دارند. عنكبوت ها 8 پا دارند. بعضي سمي و بعضي غير سمي اند. خرچنگ ها  در آب زندگي مي كنند پوشش خارجي بدن آنها سفت است. بعضي خرچنگ ها خوراكي هستند. هزارپاها بعضي علف خوار و بعضي گوشتخوارند. هزارپاي گوشتخوار، سمي است.

 پرسش هاي بخش 4

جالي خالي را با كلمات مناسب پر كنيد:

1- به جانوراني كه در بدن آنها اسكلت استخوان وجود نداشته باشد بي مهره مي گويند.

 2- به موجود زنده اي كه غذاي خود را از بدن موجود زنده ديگر مي گيرد انگل مي گويند.

3- نرم تنان در گروه جانوران بي مهره قرار دارند.

 

4- هشت پا يك جانور بي مهره دريايي است كه به گروه بزرگ تر بي مهرگان تعلق دارد و به گروه كوچك تر نرم تنان.

5- عروس دريايي بي مهره اي از جنس مرجان ها است. 

6- حشرات بدنشان از 3 قسمت سر و سينه و شكم تشكيل شده، 2 شاخك و 6 پا دارند.

7-  كرم كدو از نوع كرم هاي پهن و كرم خاكي از نوع كرم هاي حلقوي است.

 پرسش هاي تشريحي:

 به پرسش هاي زير پاسخ كامل دهيد.

 1- چه تفاوت مهمي در ميان جانواران مهره دار و بي مهره وجود دارد؟

جانوران مهره دار داراي اسكلتي از جنس استخوان هستند و جانوران بي مهره در بدن خود فاقد اين اسكلت استخواني مي باشند 

2- بدن بي مهرگان ساده تر است يا مهره داران؟    بي مهرگان 

3- انواع گروه هاي بي مهرگان را نام ببريد؟ اسنفج ها، مرجان ها، نرم تنان، خارتنان، كرم ها، بندپايان 

4- مرجان ها چه شباهت هايي با اسفنج ها دارند؟ هردو گروه در كف درياها زندگي مي كنند و بعضي از گونه هاي هر يك حركت دارند. 

5- تخم كرم كدو چگونه از گاو به انسان منتقل مي شود؟

مدفوع آلوده انسان علف هايي را كه گاو مي خورد آلوده مي كند و تخم كرم در بدن حيوان به نوزاد تبديل مي شود و زنده مي ماند و با خوردن چنين گوشتي نوزاد كرم كدو به انسان و روده او منتقل شده تبديل به كردم كدو مي شود. " 

6- كرم آسكاريس چه مي خورد؟       غذاي گوارش يافته را مي خورد.

7- فرق پوشش بدن حلزون با بدن صدف چيست؟      پوشش بدن حلزون حفره اي است و پوشش بدن صدف دوكفه اي است.

8- حشرات چه خصوصيات  مشتركي دارند؟  همگي 6پا و 2 شاخك دارند و بدنشان از سه قسمت تشكيل شده است. 

9- كدام گروه از بي مهرگان به هيچ گروه ديگري شبيه نيستند؟     خارتنان                                                                               

10- چند نوع از خارتنان را نام ببريد؟        توتيا و ستاره دريايي

11- اگر قبل از مصرف سبزي آن را ضد عفوني نكنيم، كدام بيماري انگلي در انتظار ماست؟    به انگل آسكاريس مبتلا مي شويم.

12- يك نوع خرچنگ خوراكي را نام ببريد؟ ميگو

 

                                                                                                                                             

 

مخلوط چگونه تشكيل  مي شود؟:

 وقتي دو يا چند ماده مختلف با يكديگر به ترتيبي بياميزند كه ما بتوانيم آنها را از هم جدا كنيم و هر ماده اي خاصيت خود را حفظ كند، مخلوط تشكيل شده است.

در مخلوط  ممكن است مواد مخلوط شونده همگي جامد، مايع و يا گاز باشند، يا يكي از مواد جامد و ديگري مايع باشد مثل نمك و آب كه مخلوط آب نمك درست مي كنند.

هواي اطراف ما كه گازي شكل است مخلوطي از گازهاي مختلف است. بسياري از خوراكي ها نيز به صورت مخلوط مصرف مي شوند.

در يك مخلوط، هر ماده تمام خاصيت هاي خود را حفظ مي كند.

مخلوط هاي يكنواخت (محلول):

وقتي يك حبه قند را در آب مي اندازيد، ذره هاي قند از هم جدا مي شوند و در بين ذره هاي آب قرار مي گيرند و مخلوط يكنواخت درست مي كنند. در نتيجه قند در آب حل مي شود. به اين نوع مخلوط، محلول مي گوئيم.

ماده حل شونده و ماده حلال:

اگر يك قاشق شكر را در آب بريزيد و هم بزنيد، شكر در آب  حل مي شود. در اين محلول به شكر ماده حل شونده و به آب ماده حل كننده يا حلال مي گويند. محلول شكر در آب يك محلول جامد در مايع و محلول الكل در آب محلول مايع در مايع است.

در محلول ها، ماده ی حل شده، خود به خود از حلال جدا نمي شود.

پرسش هاي بخش 5

پاسخ صحيح را با علامت × مشخص كنيد.

1- كداميك از مخلوط هاي زير محلول است؟        الف)  روغن در آب      ب)   نفت و آب      ج) نمك و آب      د)نشاسته و آب

2- كداميك از مخلوط هاي زير محلول مايع در مايع است؟                                                                                                                                 

الف) آب و روغن زيتون       ب)    آب و آبليمو                ج) آب و نشاسته              د)آب و اكسيژن

3- آب داغ چه نوع محلولي است؟    الف) جامد در مايع     ب)   مايع در مايع        ج) جامد در جامد            د) گاز در مايع  

4- بهترين راهي كه مي توانيم بفهميم يك مخلوط، محلول است يا نه چيست؟

الف) جوشانيدن         ب)   از صافي رد كردن            ج) بي حركت در جايي قرار دادن               د) با  هم زدن  

5- در ليوان شير يك حبه قند انداختيم و هم زديم در اين محلول به شير چه مي گويند؟

الف) حلال                ب)   حل شونده         ج) مخلوط              د) محلول 

 پرسش هاي تشريحي:

 به پرسش هاي زير پاسخ كامل دهيد:

1- مخلوط چيست؟

وقتي دو يا چند ماده با هم بياميزند و ما بتوانيم به راحتي آنها را جدا كنيم آن مواد با هم مخلوط شده اند، در مخلوط، مواد خواص خود را از دست نمي دهند.

2- آيا مي توانيم روغن مايع و آبليمو را مايع در مايع بدانيم؟ چرا؟

خير، زيرا اين دو مايع در يكديگر حل نمي شوند و مايع در مايع يك نوع محلول است.

3- به ماده اي كه مواد ديگر را در خود حل مي كند چه مي گويند؟حلال

4- چگونه مي فهميم دو ماده مايع كه با هم آميخته شده اند مخلوط هستند يا محلول؟

در صورتي كه دو مايع به طور يكنواخت ديده شوند و پس از مدتي كه ساكن مي مانند از هم جدا نشوند، محلول هستند و اگر يك مايع در مايع ديگر به صورت معلق ديده شود، مخلوط است كه پس از ساكن ماندن به تدريج از هم جدا مي شوند.

5- مخلوطي نام ببريد كه از دو ماده جامد تشكيل شده باشد؟شكر و عدس، نخود و لوبيا

6- مخلوطي از يك ماده جامد و يك مايع نام ببريد كه محلول نباشد؟شن و آب

7- هوا يك مخلوط است يا تركيب؟مخلوط است.

8- در يك محلول آب شيرين آيا مزه سطح مايع با ته مايع با هم فرق دارد؟چرا؟

نه، زيرا ذره هاي قند به آرامي ازهم جدا شده و در بين ذره هاي آب قرارگرفته و مخلوط يكنواختي به دست آمده يعني قند در آب حل شده.

9- در محلول مواد چگونه پراكنده مي شوند؟ به طور يكنواخت پراكنده مي شوند. 

10- آيا در محلول همه موادي كه وجود دارند ديده مي شوند؟ خير، ماده حل شونده ديده نمي شود.

11- چرا در هوا هيچيك از مواد تشكيل دهنده را نمي بينيم؟زيرا همگي گاز هستند

                                                                                                                                                           

 

 

 

نور انرژي است كه به كمك آن مي توانيم  اجسام را ببينيم. به موادي كه از خود نور توليد مي كنند چشمه نور مي گوئيم. نوز از همه اجسام عبور نمي كند. اما اجسامي مانند شيشه، آب و هوا نور را از خود عبور مي دهند كه به آنها شفاف مي گوئيم.

اما اجسامي كه نور را از خود عبور نمي دهند، مانند چوب و سنگ اجسام كدر ناميده مي شوند. هرچه سطح يك جسم هم صاف تر باشد، باز تابش نور آن هم بيشتر است.

تصوير هر جسم در آينه تخت اندازه همان جسم است. اگر نور به آينه برخورد كند، باز ميگردد كه به اين پديده بازتابش نور مي گوئيم. هر چه زاويه بين دو آينه تخت كمتر شود، تعداد تصاوير بيشتر است. نور در هنگام برخورد به آينه صاف، بازتاب منظم دارد و در صورت برخورد به سطح ناصاف مثل مقوي، بازتابي نامنظم دارد. وقتي نور به جسمي بر مي خورد، قسمتي از آن باز مي گردد و به چشم ما بر مي گردد و همين نور بازتاب شده باعث ديدن آن جسم توسط ما مي شود.

جسمي كه به رنگ سياه باشد، نور را تقريباً بازتاب نمي دهد. با آينه مي توانيم تصوير چيزهايي را كه به طور مستقيم نمي توانيم ببينيم را مشاهده كنيم. مانند راننده اتومبيل كه به كمك آيند پشت خود را مي بيند.

آينه ها بر سه نوع هستند :1- آينه تخت. 2- آينه فرو رفته.  3- آينه بر آمده.  'L                                       

در آينه فرو رفته تصوير بزرگ تر از جسم و در آينه برآمده تصوير كوچك تر از جسم منعکس مي شود.

در زيردريائي ها براي ديدان اجسام در سطح آب از چشم زيردريايي استفاده مي كنند، كه پريسكوپ نام دارد.

كوره آفتابي هم وسيله اي است كه از يك آينه فرو رفته بسيار بزرگ تشكيل شده است و براي استفاده از انرژي گرمايي خورشيد به كار مي رود. تصوير ما در درون يك قاشق به صورت وارونه و كوچك تر از خودمان مي افتد و تصوير ما در پشت قاشق مستقيم و بزرگ تر به نظر مي رسد.

پرسش هاي بخش 6

 پرسش هاي چهارگزينه اي:پاسخ صحيح را با × مشخص كنيد:

1- در كداميك از مكان هاي زير آينه بر آمده استفاده مي كنند؟ الف) خياطي       ب)    آرايشگاه ها  ج) سرپيچ هاي جاده ها    د) كوره آفتابي  

2 - كداميك از موارد زير در بازتابش نور مؤثر نيست؟

  الف)  صافي اجسام        ب)     زبري اجسام              ج) كلفتي اجسام       د)رنگ اجسام                                                           

3 - در كداميك از مواد زير نور عبور نمي كند؟ الف) هوا     ب)   آب       ج) آينه          د)شيشه  

4 - در پريسكوپ از چه آينه اي استفاده مي شود؟

الف) تخت    ب)    فرورفته     ج)  برآمده           د)كروي   

5- هر قدر زاويه بين دو آينه را بازتر كنيم تعداد تصويرها ….... مي شود.         

الف) بيشتر     ب)   كمتر          ج)  تفاوتي ندارد     د) بزرگ تر  

6 - كوره آفتابي به چه منظور ساخته مي شود؟

الف) براي گرم كرد ن محيط     ب)    براي تفريح و سرگرمي       ج)  براي بهتر ديدن خورشيد     د)براي استفاده از انرژي گرمايي خورشيد  

 پرسش هاي تشريحي:

به پرسش هاي زير پاسخ كامل دهيد:

1- نور چيست؟ و چه خواصي دارد؟يك نوع انرژي است كه حركت مي كند و موجب ديدن اجسام مي شود.

2- بازتابش نور چيست؟ وقتي نور به جسمي برخورد مي كند و برگشت پيدا مي كند، به اين پديده بازتابش نور مي گوئيم. 

3- چه اجسامي پس از بازتابش نور، تصوير توليد مي كنند؟اجسامي كه سطح آنها صاف است مثل آينه و فلزات براق. در آب و شيشه هم تصوير ايجاد مي شود. 

4- جسمي در فاصله 20 سانتي متري آينه قرار دارد. فاصله جسم تا تصوير چقدر است؟

فاصله جسم تا تصوير دو برابر فاصله جسم تا آينه است يعني 40 سانتي متر.

5- وقتي آينه به صورت فرو رفته باشد، چه تغييري مي كند؟ تصوير بزرگ تر مي شود. 

6- براي چه كارهايي از آينه فرو رفته استفاده مي شود؟ وقتي بخواهند تصوير را بزرگ تر نشان دهند مثل عمل جراحي.

7- براي افزايش نور و گرما از چه نوع آينه اي استفاده مي كنيم؟

آينه فرو رفته. 

8- براي آنكه جسمي ديده شود چه شرايطي لازم است؟ بايد نور به طور كامل بازتاب نمايد.

 9- در گذشته انسان ها چگونه تصوير خود را مي ديدند؟

      در سنگ هاي صاف و صيقلي

  

                                                                                                                                                             

بخش 7 : الكتريسيته 

انرژي الكتريسيته، انرژي است كه براي نور، حركت، گرما و روشنايي ايجاد مي كند. از انرژي الكتريسيته در وسايلي مانند پنكه، شوفاژ، اطو، سماور برقي، لامپ، پلوپز و چرخ گوشت استفاده مي كنيم. ما حتي از الكتريسيته صدا نيز توليد مي كنيم. وقتي شما زنگ در را به صدا در مي آوريد، در اثر حركت سريع و پيوسته الكتريسيته، اين انررژي به صدا تبديل شده است.

مدار الكتريكي چيست؟                                                                                                                   

وقتي لامپ خانه را روشن مي كنيد با استفاده از كليد برق، الكتريسيته را به داخل لامپ مي فرستيد و روشنايي ايجاد مي شود و يا قسمتي سيم و لامپ را به باتري متصل مي كنيم، الكتريسيته از باتري به وسيله سيم جاري  مي شود و پس از روشن كردن لامپ از سيم ديگري به باتري باز مي گردد و اين خود يك مدار الكتريكي است.

رسانا و نارسانا:

چيزهايي مثل ميخ آهني و سيم مسي كه الكتريسيته از آنها مي گذرد رسانا نام دارند. به چيزهايي مثل چوب، پلاستيك و شيشه كه الكتريسيته از آنها نمي گذرد نارسانا نام دارد.

مدار متوالي و مدار موازي:

وقتي مدار بسته شود، الكتريسيته جاري مي شود. در اين صورت وقتي مي خواهيم دو لامپ را به يك باتري وصل کنيم و دو لامپ هم به يكديگر وصل شوند، در اين صورت مي گوئيم لامپ ها به صورت متوالي بسته شده اند. در بستن متوالي جريان، برق ابتدا از يك لامپ عبور مي كند و سپس به لامپ ديگر مي رود.

اگر بخواهيم قطب مثبت و منفي را به هر دولامپ وصل كنيم هر لامپ جداگانه به دو سر باتري وصل مي شود. در اين صورت لامپ ها به صورت موازي بسته شده اند. به اين ترتيب جريان برق همزمان به هر دو لامپ وارد مي شود و نور ضعيف تر به چشم مي رسد.

 به هم بستن باتري ها:

 مي توانيم با استفاده از دو يا چند باتري مدار الكتريكي تشكيل دهيم. در اين صورت چون مقدار الكتريسيته بيشتري جاري مي شود، نوري كه لامپ ايجاد مي گردد بيشتر مي شود.

پرسش هاي بخش 7                                                                  

پرسش هاي چهارگزينه اي

 در جاي خالي پاسخ صحيح را با علامت × مشخص نمائيد.

1-       كداميك از وسايل زير رسانا است؟

     الف)  چوب      ب)    فرش            ج) پتو         د) آهن 

2-       كداميك از اجسام زير نارسانا است؟   

     الف)  بدن انسان      ب)    آهن    ج) چوب خيس     د)پلاستيك    

3-       اگر در منزل شما لامپ آشپزخانه بسوزد،بقيه لامپ ها:            الف)خاموش مي شوند    ب) روشن مي مانند     

 ج)مي سوزند        د) پر نورتر مي شوند  

4- در كداميك از وسايل زير از انرژي الكتريسيته براي توليد گرما استفاده مي شود؟ الف) جارو برقي       ب)  ريش تراش      ج)تلويزيون  د)پلوپز    

5- در كداميك از وسايل زير الكتريسيته به حركت تبديل مي شود؟ الف) همزن برقي    ب)   چراغ مطالعه    ج) اتو     د) سماور برقي  

 پرسش هاي تشريحي:

 به پرسش هاي زير پاسخ كامل دهيد.

1- الكتريسيته چگونه جريان مي يابد؟وقتي مدار بسته باشد.

2- به چه اجسامي رسانا مي گوئيم؟اجسامي كه جريان الكتريسيته از اين اجسام عبور كند مانند سيم مسي و آب.

3- چه موادي نارسانا هستند؟به اجسامي كه جريان الكتريسيته از آنها عبور نكند، مواد نارسانا گفته مي شود مانند چوب.

 4- مدار چگونه تشكيل مي شود؟وقتي الكتريسيته جريان پيدا كند. 

5- مدار به چند طريق بسته مي شود نام ببريد؟در صورتي كه مدار ساده نباشد به دو طريق موازي و متوالي بسته مي شود. 

6- در چه صورت، مدار در لامپ نور بيشتري توليد مي كند؟

 وقتي مدار به صورت متوالي بسته مي شودنوراولين لامپ بيشترو دومي كمترمي شود. در موازي نورهردو لامپ يكسان و كمتر مي شود.

7- آيا براي سيم كشي منزل مي توان از مدار متوالي استفاده كرد؟ چرا؟

خير چون در اين صورت با سوختن يا قطع كردن جريان در يك وسيله الكتريكي، ساير وسايل الكتريكي نيز خاموش مي شوند.

8-  فرق مدار بسته و باز چيست؟ در مدار بسته الكتريسيته جاري مي شود و در مدار باز الكتريسيته قطع مي شود.

9-  كليد چه اثري در تشكيل مدار دارد؟ كليد مدار را قطع و وصل مي كند. 

10- در اسباب بازي ها و راديو ها، باتري ها را چگونه قرار داده اند؟

قطب منفي به مثبت و قطب مثبت به منفي.                                                                                            

 

آهن ربا قطعه اي است كه ذرات آهن و فولاد را به خود جذب مي كند. به آهنربا مغناطيس هم مي گوئيم. مي توان گفت هر جسمي كه خاصيت آهن ربايي داشته باشد داراي خاصيت مغناطيسي است.

كره زمين نيز داراي دو قطب اصلي شمال و جنوب است كه براي تشخيص اين قطب ها قطب نما ساخته شده و جهت يابي مي كنند.

هر آهن ربا دو سر دارد كه به هر يك از سرهاي آن قطب گفته مي شود. قطبي از آهن ربا كه به سمت شمال قرار مي گيرد قطب شمال ناميده مي شود كه با علامت N نمايش داده مي شود. قطب ديگر آهن ربا كه به سمت جنوب قرار مي گيرد، قطب جنوب ناميده مي شود كه با علامت S مشخص مي شود.

 كره زمين در اطراف خود ميدان مغناطيسي وسيعي توليد مي كند و عقربه قطب نما كه خود خاصيت آهنربايي دارد، در ميدان مغناطيسي زمين خود به خود در جهت شمال و جنوب كره زمين مي ايستد.

هرگاه قطعه اي آهن را از يك جهت به آهنربايي بكشيم، قطعه آهني نيز آهن ربا مي شود. (انجام آزمايش آهن ربا بسازيد ص 60 كتاب)

وقتي ذرات ريز آهن يا سنجاق هاي ريز جذب آهن ربا مي شوند مشاهده مي كنيم که دو سر آهن ربا مقدار بيشتري آهن يا سنجاق به خود جذب نموده اند.

اگر دو آهن ربا را به هم از طرف قطب هاي هم نام آنها (مثلاً قطب S) به هم نزديك كنيم به يكديگر جذب نمي شوند و بر عكس اگر از طرف دو قطب غير همنام  (مثلاً S و N) به هم نزديك شوند، همديگر را جذب خواهند كرد.

آهن رباي الكتريكي:

قطعه سيم روكش دار را دور يك ميخ ببنديد و دو سر سيم را به دو سر يك باتري وصل كنيد. حالا اگر ميخ هاي كوچك يا براده هاي آهن را به ميخ نزديك كنيم جذب ميخ مي شوند. به اين ميخ كه خاصيت آهن ربايي پيدا كرده آهن رباي الكتريكي مي گوئيم.

هرچقدر مقدار سيم ها بيشتر باشد، آهن رباي قوي تري درست مي شود و در صورت قطع جريان برق ميخ. خاصيت آهن ربايي را از دست مي دهد. با كمك آهن رباي الكتريكي مي توان قطعات بزرگ آهني را جابه جا كرد مانند جرثقيل.

پرسش هاي فصل 8

جاي خالي را با كلمات مناسب پر كنيد.   

1- هر آهن ربا 2 قطب دارد.

2-  قطب شمال آهن ربا را با علامت N نشان مي دهند.

3- در آهن ربا قطب هاي همنام يكديگر را جذب نمي كنند.

4- قطب شمال آهن ربا، قطب جنوب آهن رباي ديگر را جذب مي كند.

5- اگر سرهاي دو آهن ربا قطب N و S باشند، در صورت نزديك شدن به هم، يكديگر را جذب مي كنند.

6- عقربه قطب نما خود يك آهن رباست.

7- به كمك سيم، باتري و ميخ مي توان آهن رباي الكتريكي ساخت.

پرسش هاي تشريحي:

به پرسش هاي زير پاسخ كامل دهيد:

1)       دو قطب آهن ربا هميشه رو به كدام سمت مي ايستد؟ چرا؟رو به شمال و جنوب كره زمين، چون در ميدان مغناطيسي كره زمين تحت خاصيت آهن ربايي زمين قرار مي گيرند.

2)       وقتي دو قطب غير همنام را به هم نزديك مي كنيم چه اتفاقي مي افتد؟همديگر را جذب مي كنند.

3)       چه قسمت هايي از آهن ربا، آهن بيشتري را به خود جذب مي كند؟دو سر آهن ربا

4)       چگونه مي توان آهن رباي الكتريكي قوي تري ساخت؟ با افزايش سيم پيچ ها 

5)       چند وسيله نام ببريد كه در آنها آهن رباي الكتريكي به كار رفته باشد؟جرثقيل، زنگ اخبار خانه ها و …

6)       از قطب نما براي انجام چه كاري استفاده مي شود؟ براي تشخيص قبله و تعيين جهت هاي اصلي شمال و جنوب

7)       جرثقيل الکتريکي چگونه كار مي كند؟ وقتي اهرم جرثقيل خاصيت آهن ربايي پيدا مي كند، قطعات بزرگ آهني را جابه جا مي كند.

8)       چگونه به كمك يك آهن ربا كه قطب هايش معلوم است قطب هاي آهن رباي ديگر را مي شناسيم؟

آهن ربا را به آهن ريايي كه قطبهايش معلوم است نزديك مي كنيم اگر جذب هم شوند قطب ها با قطب آهن رباي معلوم غيرهمنام است.

 

 

سنگ ها ازجمله موادي هستند كه در همه جاي كره زمين وجود دارند. روي زمين، در رودخانه ها، كوه ها و كف درياها و داخل زمين هم سنگ وجود دارد. سنگ ها انواع متفاوتي دارند. بعضي زبر و بعضي ديگر صاف هستند. بعضي درشت و برخي كوچك. بعضي از سنگ ها به علت استحكام فراوان، سال ها به شكل بناهاي تاريخي باقي مي مانند.

سنگ هاي رسوبي: 

 بعضي از سنگ ها بر اثر ته نشين شدن مواد داخل آب به وجود  مي آيند. رودها مقدار زيادي مواد را با خود به درياها و درياچه ها مي برند. اين مواد به دليل سنگيني به ته دريا مي روند. روي هم قرار مي گيرند و پس از سفت شدن سنگ هايي را به وجود مي آورند كه به آنها سنگ هاي رسوبي گفته مي شود. سنگ هاي رسوبي لايه لايه اند كه رنگ يا جنس هر لايه با لايه ديگر متفاوت است. سنگ هاي رسوبي در كوه هاي البرز و زاگرس به فراواني يافت مي شوند. ريگ،  شن و سنگ هاي آهكي نمونه هايي از سنگ هاي رسوبي هستند. 

سنگ هاي آذرين:

 گروه ديگري از سنگ ها بر اثر سرد شدن مواد بسيار داغ به وجود آمده اند كه قبلاً در زمين بوده اند. دماي اعماق زمين زياد است و بعضي سنگ ها را ذوب مي كند. اين سنگ ها در زير يا سطح زمين دوباره سرد مي شوند و سنگ هايي را به وجود مي آورند كه به آنها آذرين مي گويند.

سنگ هاي كوه هايي مانند دماوند و الوند از نوع آذرين است. سنگ هاي آذرين از بلورهاي ريز يا درشت تشكيل شده اند.

سنگ هاي دگرگون شده:

بعضي از سنگ هاي رسويي يا آذرين اگر مدت زيادي در اعماق زمين بمانند، بايد فشار و گرماي زيادي را تحمل كنند. اين سنگ ها مانند آجر پخته مي شوند و شكل قبلي خود را از دست مي دهند و به همين دليل به آنها سنگ هاي دگرگون شده مي گويند. (مانند سنگ مرمر)

سنگ ها از چه ساخته شده اند؟

 همه سنگ ها از يك يا چند كاني به وجود آمده اند. كاني چيست؟ مغز مداد شما يك كاني است. گچي كه با آن مي نويسيد، پنجره هاي فلزي و حتي نمكي كه با غذا مي خوريد يك كاني است. بعضي كاني ها مانند نمك به همان شكل خود قابل استفاده اند. اما بعضي ديگر اين گونه نيستند بلكه سنگ معدن بعضي كاني ها مانند فلزات را براي به دست آوردن مواد مورد نياز كاملاً خرد و ذوب مي كنند.

فايده سنگ ها و كاني ها:

 سنگ ها و كاني ها در امر ساختمان سازي، صنعت، پزشكي و غيره به كار مي روند. مصارف كاني ها بايد با دقت و صرفه جويي فراوان صورت گيرد.

پرسش هاي بخش 9

 درستي يا نادرستي جملات زير را تعيين كنيد.

1- در سنگ هاي رسوبي جنس لايه ها هميشه يكسان نيست. الف)درست            ب)نادرست       

2- يك تكه سنگ گرانيت فقط از يك نوع ماده تشكيل شده است. الف)درست            ب)نادرست     

3- كاني هاي كشور ما تمام نمي شوند.  الف)درست                 ب)نادرست                      

4- افزايش جمعيت، نياز بشر را به كاني افزايش داده است . الف)درست           ب)نادرست

5- براي به دست آوردن فلزات از كاني ها، آنها را به همان شكل استخراج شده استفاده مي کنند.

 الف)درست      ب)نادرست

 سوالات تشريحي:

به پرسش هاي زير پاسخ كامل دهيد:

1- سنگ هاي رسوبي چگونه درست مي شوند؟

رسوبات رودخانه ها در درياها ته نشين مي شوند و به تدريج در زمان هاي زياد سنگ هاي رسوبي را درست مي كنند.

2- چرا سنگ هاي رسوبي كناره هاي صاف دارند؟

بر اثر غلطيدن در آب و ساييده شدن كناره صاف پيدا مي كنند.

3- سنگ نمك چگونه تشكيل مي شود؟

وقتي نمك در آب به اندازه اي حل شود كه ديگر نتواند در آب حل شود، ته نشين شده و بلورهاي سنگ نمك را درست مي كند.

4- سنگ ها از چه نظر با هم تفاوت دارند؟       نوع و جنس، شكل ظاهر، مدت زمان تشكيل آن، رنگ و استحکام 

5- همانطور كه مي دانيد سنگ هاي كوه هاي البرز و زاگرس رسوبي هستند. آيا مي توانيم بگوئيم زماني اين كوه ها زير درياها بوده اند؟

بله، چون بر اثر رسوبات مختلف در اثر ساليان طولاني به وجود آمده اند.

6- چرا گاهي سنگ هاي آذرين بلورهاي درشت دارند؟

اگر مواد مذاب در نزديكي سطح زمين به تدريج سرد شوند بلورهاي درشت پيدا مي كنند.

7- به چه دليل گفته گفته مي شود سنگ ها تغيير مي كند؟زيرا سنگ هاي

 دگرگوني كه منشأ رسوبي يا آذرين دارند، در اثر گرما و فشار زياد تغيير يافته اند. 

8- در چه جاهايي از ساختمان سنگ مصرف مي شود؟نماي ساختمان، كف ساختمان

9- كدام كاني ها به طور خاص در زمين يافت مي شوند؟گوگرد و نمك

10- چگونه مي توان سنگ معدن را از كاني جدا نمود؟سنگ معدن را حرارت مي دهند

 و خرد مي كنند. فلز به صورت مايع از سنگ جدا مي شود.

11- زغال سنگ چه نوع سنگي است؟سنگ سوختي

                                                            

        

زمین حرکت می کند:

شاید شما تصور کنید که خورشید هر روز در آسمان جابه جا می شود. اما چنین نیست. زمین به دور خورشید حرکت می کند و هر شبانه روز یک دور به دور خود می چرخد. زمین هم به دور خود می گردد هم به دور خورشید. زمین مانند توپ است و خورشید در هنگام روز یک طرف آن را روشن می کند و در هنگام شب نیز طرف تاریک آن است.

نزدیک ترین همسایه زمین:

در هنگام شب در آسمان چه می بینید؟ ماه و تعداد زیادی ستاره. ماه بیش از هر چیز دیگر به ما نزدیک است و به همین دلیل، بزرگ به نظر می رسد. ماه با دوربین های قوی و بزرگ به نام تلسکوپ مشاهده می شود. سطح ماه از سنگ و غبار نرم پوشیده شده و به دلیل نبودن آب و هوا، هیچ موجود زنده ای در آن وجود ندارد. در روی ماه کوه های بلند، دشت های وسیع و گودا لهای دایره شکلی وجود دارد. ماه نور خود را از خورشید می گیرد و از خود نور ندارد و مانند آینه نور خورشید را به زمین منعکس می کند که به آن مهتاب می گویند.

 سفر به منظومه شمسی:

 خورشید و 9 سیاره ای که به دور آن در گردش هستند منظومه شمسی نامیده می شوند. شمس یعنی خورشید و منظومه یعنی سیاراتی که به نظم در آسمان به دور خورشید می گردند همه سیاره ها هم به دور خود می چرخند و هم به دور خورشید.

 عطارد:عطارد نزدیک ترین سیاره به خورشید است و سیاره کوچکی است که هر 88 روز یک بار به دور خورشید می گردد. به علت داغی عطارد، هیچ موجود زنده ای نمی تواند روی آن زندگی کند.

زهره: زهره یا ناهید دومین سیاره منظومه شمسی است که صبح و عصر در نزدیکی محل طلوع و غروب خورشید دیده می شود و مانند زمین، کوه و دشت دارد و باز هم به دلیل نزدیکی به خورشید آب و موجود زنده ندارد.

 زمین:

زمین سومین سیاره است که از دور به شکل کره سفید و زیبابی به نظر می رسد که  قسمت های به رنگ آب، اقیانوس ها و قسمت های سفید رنگ ابرها هستند. زمین به دلیل داشتن شرایط جوی مناسب دارای گیاهان، انسان ها و موجودات زنده است.

 مریخ: پس از زمین، مریخ قرار دارد. مریخ خاک قرمز رنگی دارد. در مریخ آب هست؛ ولی آب ها یخ زده اندو هر دو سال یک بار به دور خورشید می گردد.

 مشتری: سیاره بعدی مشتری است که از جنس گاز است. مشتری بزرگ ترین سیاره منظومه شمسی است. این سیاره آنقدر بزرگ است که 1400 کره به اندازه زمین در آن جای می گیرد.

 زحل: زحل سیاره بسیار زیبایی است که در اطراف آن، حلقه های روشن زیادی وجود دارد. زحل هر 29 سال یک بار به دور خورشید باز می گردد.

 اورانوس، نپتون و پلوتون: این سه سیاره به دلیل دوری از خورشید بسیار سردند. پلوتو دورترین سیاره به خورشید است.

پرسش های بخش 10

جای خالی را با کلمات مناسب پر کنید.

1- سیاره مشتری 1400 برابر سیاره زمین است.

2- سیاره زحل در  هر 29 سال، یک بار به دور خورشید می گردد.

3- سیاره مریخ در هر 2 سال، یک بار به دور خورشید می گردد.

4- جنس سیاره زحل از گاز است.

5- داغ ترین سیاره منظومه شمسی، سیاره عطارد است.

6- همیشه طرفی از زمین که رو به خورشید است روز می باشد.

7- زمین در هر شبانه روز یک بار به دور خود می چرخد.

 سوالات تشریحی:  

 به پرسش های زیر پاسخ کامل دهید:                                                                                           

1- شب و روز چگونه پدید می آیند؟از گردش زمین به دور خودش.

2- نزدیک ترین همسایه کره زمین در فضا چیست؟ماه

3- تلسکوپ چیست؟وسیله ای است که با آن چیزهای خیلی دور را می بینیم.                                                                                            

 4- یک بار گردش ماه به دور زمین چقدر طول می کشد؟ 4هفته

 5- چرا ماه را به شکل های مختلف می بینیم؟

در گردش ماه به دور زمین همیشه تمام قسمت های ماه از خورشید نور نمی گیرد و مقدار نوری

 که ماه به زمین می تاباند مطابق با طرز  قرار گرفتن ماه نسبت به زمین است.

6- منظومه شمسی چیست؟ خورشید و 9 سیاره ای که به دور آن می گردند منظومه شمسی نام دارند. 

7- کدام سیاره، خاک قرمز رنگی دارد؟مریخ

 8- کدام سیاره ها دارای گازهای منجمد هستند؟ مشتری، زحل، اورانوس، پنتون

 9- به نظر شما چرا سیاره ها هر چه دورتر هستند، زمان گردش آنها به دور خورشید بیشتر طول می کشد؟

چون آنها در مسیر خود دایره های بزرگ تری را طی می کنند.

 

 

 

 

كار دستگاه تنفس وارد نمودن اكسيژن به بدن و خارج نمودن دي اكسيد كربن از بدن است. هوا از راه بيني و دهان وارد شش ها مي شود.

 اندام هاي تنفسي:

 از بيني، ناي، نايژه ها، شش ها و كيسه هوايي تشكيل شده است. ناي در قسمت جلوي گردن و در زير انگشتان به صورت قطعه قطعه و سخت حس مي شود. رسيدن اكسيژن به بدن اهميت فراواني دارد.

هوا براي رسيدن به شش ها راه پر پيچ و خمي را طي مي كند. در اطراف لوله هايي كه هوا از داخل آنها عبور مي كند موها و مواد چسبنده اي وجود دارد كه در هنگام كشيدن نفس، گرد و غبار و مواد زايد به وسيله موها و آن مواد چسبنده گرفته شده و هواي پاكيزه به شش ها مي رسد.

اكسيژن هوايي از راه شش ها وارد خون مي شود. خون، اكسيژن را به همه سلول هاي بدن مي رساند و دي اكسيد كربن توليد شده را از آنها پس مي گيرد. اين گاز همراه خون به شش ها باز مي گردد و با هوا از شش ها خارج مي شود. (مدل دستگاه تنفس ص 86 كتاب) 

بيني:

راه عبور هواست و در آن ماده چسبنده و موهاي ريزي وجود دارد كه گرد و غبار هوا را مي گيرد و هواي تميز را وارد بدن مي كند. رگ هاي خوني كه در جدار بيني قرار دارند موجب گرم شدن هوا مي شود.

 ناي:

هوا پس از عبور از بيني به اين قسمت وارد مي شود ناي به دو قسمت تقسيم مي شود و نايژه ها را به وجود مي آورد. بهتر است با بيني تنفس كنيم.

شش ها:

 اندام هاي اصلي تنفس هستند. هر نايژه به يكي از شش ها وارد مي شود و به بخش هاي كوچك تري تقسيم مي شود كه در انتهاي اين بخش ها كيسه هوا وجود دارد و اطراف آن داراي مويرگ است. اكسيژن هوا از راه مويرگ وارد خون مي شود و اين خون همان خوني است كه به طرف چپ قلب مي رود به اندام ها مي رسد.

 پرسش هاي بخش 11

 پاسخ صحيح را با علامت × مشخص كنيد.

1- مواد غذايي و اكسيژن توسط چه چيزي به سلول بدن مي رسد؟  الف) كليه ها         ب)قلب          ج) خون            د)شش ها       

2-       اندام اصلي تنفس كدام است؟ 

   الف)  بيني         ب)    ناي           ج) شش         د) كيسه هوايي         

4-       سلول هاي مغز بيش از چند دقيقه بدون اكسيژن نمي توانند زنده بمانند؟

الف)  5دقيقه     ب)   10 دقيقه      ج) 1 روز          د) 3  دقيقه      

4- مايع زرد رنگ خون چه نام دارد؟ الف)  گلبول سفيد          ب) گلبول قرمز    ج)پلاسما       د) آب   

5- كيسه هوايي در كدام قسمت بدن است؟    الف)  قلب     ب) معده    ج)كليه          د)  شش        

 6- چرا تنفس با بيني بهتر از تنفس با دهان است؟

الف)چون بيني هوا را گرم مي كند  ب)   چون بيني هوا را پاكيزه مي كند  ج)  چون بيني هوا را مرطوب مي كند   د)هر سه مورد           

سوالات تشريحي:

 به پرسش هاي زير پاسخ كامل دهيد؟

1- كار كيسه هاي هوايي را در دستگاه تنفس شرح دهيد:اكسيژن از راه ديواره كيسه هاي هوايي وارد مويرگ ها مي شود و از آنجا همراه با خون به قلب مي رود.

 2- چرا نبايد با دهان نفس بكشيم؟زيرا گر دو غبار هوايي كه از راه شش ها وارد مي شود گرفته نشده.

3- كار كدام قسمت از دستگاه تنفس مهم تر است؟ چرا؟كار شش ها، زيرا در اين اندام ها اكسيژن وارد خون مي شود و دي اكسيد كربن با هواي بازدم از بدن خارج مي شود.

4 - از هر گازي چه نوع سوختي به وجود مي آيد؟ دي اكسيد كربن. 

5- چرا در بدن ما دي اكسيدكربن توليد مي شود؟ مواد غذايي در سلول ها مي سوزند و گاز دي اكسيدكربن توليد مي شود. 

6- اكسيژن چگونه به اندام هاي بدن مي رسد؟  به وسيله گلبول هاي قرمز خون 

7- آيا در هنگام فعاليت، موادغذايي بيشتر مصرف مي شوند؟ چرا؟

بله، زيرا غذاي بيشتري در خون مي سوزد تا انرژي كافي براي اندام ها ايجاد مي شود. به همين دليل

هميشه پس از فعاليت زياد، احساس گرسنگي مي كنيم.

 8- كداميك از موادي كه بدن دفع مي كند از راه بيني و دهان خارج مي شود؟

گاز دي اكسيدكربن

 9- چرا هنگام فعاليت ورزشي تعداد حركات تنفسي افزايش مي يابد؟

چون فعاليت باعث مي شود تا سلول ها به اكسيژن بيشتري نياز داشته باشند.

 

قلب يك ماهيچه تو خالي است كه بسيار قوي است و هر بار كه بسته مي شود، خون داخل خود را با فشار از راه رگ ها به همه جاي بدن مي فرستد.

دستگاه گردش خون شامل قلب و رگ ها (سرخرگ، مويرگ و سياهرگ) مي شود.قلب يا همان ماهيچه تو خالي و تلمبه خون در هر دقيقه حدود 70 بار پر و خالي مي شود و هر بار مقداري خون را به داخل رگ ها مي فرستد.

تعداد ضربان قلب ما مساوي با تعداد ضربان نبض ماست و هرچه فعاليت ما بيشتر باشد، تعداد ضربان قلب ما هم بيشتر است.

 رگ ها :(لوله هاي حمل كننده خون) رگ ها لوله هاي حمل كننده خون هستند. سرخرگ به رگ هايي گفته مي شود كه از قلب خارج مي شوند و به اندام ها مي رسند. سرخرگ هايي كه از قلب خارج مي شوند قطر زيادي دارند اما وقتي به داخل هر اندام مي رسند كوچك تر و باريك تر مي شوند. از قلب دو سرخرگ خارج مي شود. يكي به شش ها مي رود و دومي به اندام هاي گوناگون مي رود.

به رگ هاي بسيار باريكي كه در كنار سلول ها وجود دارند، مويرگ گفته مي شود. مويرگ ها فقط با ميكروسكوپ ديده مي شوند چون بسيار باريك هستند. خوني كه از اندام ها خارج مي شود، به قلب برمي گردد رگ هايي كه خون را به قلب برمي گردانند سياهرگ نام دارند. معمولاً سياهرگ ها در نزديكي سطح بدن و زير پوست هستند اما سرخرگ ها داخل بدن قرار گرفته اند.

تركيب خون:

در بدن انسان بزرگسال، حدود 5 ليتر خون وجود دارد. خون از سه قسمت پلاسما، گلبول قرمز و گلبول سفيد تشكيل شده است. پلاسما يا قسمت مايع خون، بيشتر به آب اختصاص دارد و وظيفه آن انتقال مواد غذايي گوناگون و حل شده در پلاسما به سلول هاست.

گلبول هاي قرمر در خون شناور هستند. قرمزي خون مربوط به همين گلبول هاست. زيرا تعداد آنها بسيار زياد است. گلبول هاي قرمز اكسيژن را از شش ها به سلول هاي بدن مي رسانند و در عوض دي اكسيد كربن را از آنها مي گيرند و به شش ها برمي گردانند.

گلبول هاي سفيد در برابر ميكروب ها از بدن دفاع مي كنند. تعداد گلبول هاي سفيد بسيار كمتر از گلبول هاي قرمز است.

                                                                                                                                                 

 

 پاكيزه كردن خون:

 سلول هاي بدن بعد از گرفتن اكسيژن و مواد غذايي، چند نوع ماده دفعي توليد مي كنند كه دي اكسيدكربن، آب اوره و نمك كمترين آنهاست. اوره يك ماده سمي است و اگر در بدن بماند ما را مسموم مي كند.

 كليه ها:

وظيفه پاكيزه كردن خون بر عهده كليه هاست. هر بدن  كليه دارد كه در داخل شكم و در پشت معده و روده ها قرار گرفته اند. به هر كليه يك سرخرگ بزرگ وارد مي شود. تعداد مويرگ هاي كليه زياد است. سلول هاي كليه آب اضافي، اوره و تعدادي از نمك ها را از خون مي گيرند. به مجموعه اين مواد ادرار مي گويند. ادرار در اندامي به نام مثانه جمع مي شود. در صورت پر شدن مثانه، شخص احساس دفع ادرار مي كند.

عرق: عرقي كه از راه پوست دفع مي شود مقدار زيادي آب و كمي نمك دارد. مواد سازنده عرق از رگ هاي خوني زير پوست گرفته مي شود. پس عراق هم مانند ادرار مواد زايد بدن را دفع مي كند.

پرسش هاي بخش 12

سوالات تكميلي:

 در جاهاي خالي پاسخ صحيح بنويسيد.

1- دفاع از بدن در برابر ميكروب ها، وظيفه گلبول سفيد مي باشد.

2- پلاسماي خون داراي مواد غذايي و آب مي باشد.

3- در بدن انسان خون وسيله رساندن مواد غذايي به سلول هاست.

4 - رگ هايي كه خون را به قلب بر مي گردانند سياهرگ نام دارند.                                                                                                         

5- قلب تقريباً در هر دقيقه 70 بار پر و خالي مي شود.

6- رگ هايي كه از قلب خارج مي شوند و خون را به همه اندام ها مي برند سرخرگ نام دارند.

7- كليه ها خون را تصفيه مي كنند.

8- مهم ترين ماده دفعي كه اگر در بدن بماند ما را مسموم مي كند اوره است. 

9- وقتي مثانه پر شود انسان احساس دفع ادرار مي كند.

10- هر ضربه قلب باعث پيدايش يك ضربه نبض مي شود.

 سوالات تشريحي:

 به سوالات زير پاسخ كامل دهيد:                                                                                                                            

1- دستگاه گردش خون شامل چه قسمت هايي است؟خون، قلب، رگ ها 

2- سياهرگ ها در كجاي بدن قرار دارند و كار آنها چيست؟

رگ هايي كه خون و دي اكسيد كربن را به قلب بر مي گردانند سياهرگ نام دارند. در نزديك سطح بدن و زير پوست قرار دارند.

3- وظيفه دستگاه گردش خون چيست؟

خون وظيفه دارد كه اكسيژن و مواد غذايي را به سلول ها برساند و از سلول ها مواد زايد و دي اكسيدكربن را گرفته و بر گرداند.

4- خون از چه قسمت هايي تشكيل شده است؟

پلاسما، گلبول قرمز، گلبول سفيد

5-       كار گلبول هاي سفيد مهم تر است يا گلبول هاي قرمز؟

هر دو نقش مهمي در بدن دارند. ولي كم شدن گلبول هاي قرمز كه اكسيژن و مواد غذايي را به سلول ها مي رسانند زودتر از كم شدن گلبول هاي سفيد زندگي را غير ممكن مي سازد.

6- در چه قسمت هايي از بدن نبض وجود دارد؟

در قسمت هايي كه سرخرگ ها از روي استخوان هاي سطحي عبور مي كنند مانند مچ دست، مچ پا و شقيقه.

7- خون اكسيژن دار از كدام قسمت قلب به اندام ها مي رود؟از سمت چپ قلب

8- نبض چيست؟نبض همان ضربان قلب است كه در بعضي قسمت هاي بدن احساس مي شود.

9- مواد اضافي چگونه از سلول ها به خون وارد مي شوند؟

مويرگ ها رگ هاي بسيار باريكي هستند كه با چشم ديده نمي شوند و در كنار سلول ها قرار دارند و اكسيژن و مواد غذايي را از خون به سلول مي رسانند و دي اكسيدكربن و مواد اضافي را از سلول ها مي گيرند.

10- پلاسما و گلبول هاي قرمز هر كدام چه رنگ هستند؟پلاسما زرد كمرنگ و گلبول قرمز، سرخ رنگ هستند.

11- براي سلامت دستگاه گردش خون چه بايد بكنيم؟  بايد ورزش كنيم، غذاهاي كافي، متنوع و مناسب بخوريم و استراحت كنيم.

12- در چه مواقعي گلبول هاي سفيد اضافه مي شوند؟  در صورت بروز  بيماري هاي عفوني

13- چرا نبايد ادرار را زياد در مثانه نگهداريم؟زيرا اوره و مواد نمكي مثانه را پر مي كنند و ادرار در كليه باقي مي ماند و موجب فساد كليه مي شود.

 

هفــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــت اصل موفقیت:     باور–امید- هدف- برنامه- تلاش- پشتکار- نتیجه